|
USTAWA KONSTYTUCYJNA
z 23 kwietnia 1935 r.
(Dz. U. R.P. nr 30, poz. 227)
Na mocy art. 44
Konstytucji ogłaszam
ustawę następującej treści:
Ustawa Konstytucyjna z 23 kwietnia
1935 r.
I. Rzeczpospolita Polska
Art. 1
(1) Państwo Polskie jest wspólnym dobrem wszystkich obywateli.
(2) Wskrzeszone walką i ofiarą najlepszych swoich synów ma być
przekazywane w spadku dziejowym z pokolenia w pokolenie.
(3) Każde pokolenie obowiązane jest wysiłkiem własnym wzmóc siłę i powagę
Państwa.
(4) Za spełnienie tego obowiązku odpowiada przed potomnością swoim
honorem i swojem imieniem.
Art. 2
(1) Na czele Państwa stoi Prezydent Rzeczypospolitej.
(2) Na Nim spoczywa odpowiedzialność wobec Boga i historii za losy
Państwa.
(3) Jego obowiązkiem naczelnym jest troska o dobro Państwa, gotowość
obronną i stanowisko wśród narodów świata.
(4) W jego osobie skupia się jednolita i niepodzielna władza państwowa.
Art. 3
(1) Organami Państwa, pozostającymi pod zwierzchnictwem Prezydenta
Rzeczypospolitej, są: Rząd, Sejm, Senat, Siły Zbrojne, Sądy, Kontrola
Państwowa.
(2) Ich zadaniem naczelnym jest służenie Rzeczypospolitej.
Art. 4
(1) W ramach Państwa i w oparciu o nie kształtuje się życie społeczeństwa.
(2) Państwo zapewnia mu swobodny rozwój, a gdy tego dobro powszechne
wymaga, nadaje mu kierunek lub normuje jego warunki.
(3) Państwo powoła samorząd terytorialny i gospodarczy do udziału w
wykonywaniu zadań życia zbiorowego.
Art. 5
(1) Twórczość jednostki jest dźwignią życia zbiorowego.
(2) Państwo zapewnia obywatelom możność rozwoju ich wartości osobistych
oraz wolność sumienia, słowa i zrzeszeń.
(3) Granicą tych wolności jest dobro powszechne.
Art. 6
Obywatele winni są Państwu wierność oraz rzetelne spełnianie nakładanych
przez nie obowiązków.
Art. 7
(1) Wartością wysiłku i zasług obywatela na rzecz dobra powszechnego
mierzone będą jego uprawnienia do wpływania na sprawy publiczne.
(2) Ani pochodzenie, ani wyznanie, ani płeć, ani narodowość nie mogą być
powodem ograniczenia tych uprawnień.
Art. 8
(1) Praca jest podstawą rozwoju i potęgi Rzeczypospolitej.
(2) Państwo roztacza opiekę nad pracą i sprawuje nadzór nad jej
warunkami.
Art. 9
Państwo dąży do zespolenia wszystkich obywateli w harmonijnym
współdziałaniu na rzecz dobra powszechnego.
Art. 10
(1) Żadne działanie nie może stanąć w sprzeczności z celami Państwa,
wyrażonymi w jego prawach.
(2) W razie oporu Państwo stosuje środki przymusu.
II. Prezydent Rzeczypospolitej
Art. 11
Prezydent Rzeczypospolitej, jako czynnik nadrzędny w Państwie, harmonizuje
działania naczelnych organów państwowych.
Art. 12
Prezydent Rzeczypospolitej:
a) mianuje według swego uznania Prezesa Rady Ministrów, a na jego wniosek
mianuje Ministrów;
b) zwołuje i rozwiązuje Sejm i Senat;
c) zarządza otwarcie, odroczenie i zamknięcie sesji Sejmu i Senatu;
d) jest Zwierzchnikiem Sił Zbrojnych;
e) reprezentuje Państwo na zewnątrz, przyjmuje przedstawicieli państw
obcych i wysyła przedstawicieli Państwa Polskiego;
f) stanowi o wojnie i pokoju;
g) zawiera i ratyfikuje umowy z innymi państwami;
h) obsadza urzędy państwowe, Jemu zastrzeżone.
Art. 13
(1) Prezydent Rzeczypospolitej korzysta z uprawnień osobistych
stanowiących Jego prerogatywy.
(2) Do prerogatyw tych należy:
a) wskazywanie jednego z kandydatów na Prezydenta Rzeczypospolitej i
zarządzanie głosowania powszechnego;
b) wyznaczenie na czas wojny następcy Prezydenta Rzeczypospolitej;
c) mianowanie i odwoływanie Prezesa Rady Ministrów, Pierwszego Prezesa
Sądu Najwyższego i Prezesa Najwyższej Izby Kontroli;
d) mianowanie i zwalnianie Naczelnego Wodza i Generalnego Inspektora Sił
Zbrojnych;
e) powoływanie sędziów Trybunału Stanu;
f) powoływanie senatorów piastujących mandat z wyboru Prezydenta
Rzeczypospolitej;
g) mianowanie i zwalnianie Szefa i urzędników Kancelarii Cywilnej;
h) rozwiązywanie Sejmu i Senatu przed upływem kadencji;
i) oddawanie członków Rządu pod sąd Trybunału Stanu;
j) stosowanie prawa łaski.
Art. 14
(1) Akty urzędowe Prezydenta Rzeczypospolitej wymagają do swej ważności
podpisu Prezesa Rady Ministrów i właściwego Ministra.
(2) Akty urzędowe, wypływające z prerogatyw Prezydenta Rzeczypospolitej,
nie wymagają kontrasygnaty.
Art. 15
(1) Prezydent Rzeczypospolitej za swe akty urzędowe nie jest
odpowiedzialny.
(2) Za czyny, niezwiązane ze sprawowaniem urzędu, Prezydent
Rzeczypospolitej nie może być pociągnięty do odpowiedzialności w okresie
urzędowania.
Art. 16
(1) Wybór Prezydenta Rzeczypospolitej odbywa się w sposób następujący:
(2) Kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej wybiera Zgromadzenie
Elektorów.
(3) Ustępującemu Prezydentowi Rzeczypospolitej służy prawo wskazania
innego kandydata.
(4) Jeżeli ustępujący Prezydent Rzeczypospolitej z tego uprawnienia
skorzysta, wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej dokonają obywatele w
głosowaniu powszechnym z pomiędzy dwóch kandydatów: Zgromadzenia Elektorów
i ustępującego Prezydenta Rzeczypospolitej.
(5) Jeżeli ustępujący Prezydent Rzeczypospolitej oświadczy, że nie
zamierza skorzystać z prawa wskazania kandydata albo w ciągu siedmiu dni
od dokonanego przez Zgromadzenie Elektorów wyboru nie wskaże innego
kandydata i nie zarządzi głosowania powszechnego, kandydat Zgromadzenia
Elektorów uznany będzie za obranego na Prezydenta Rzeczypospolitej.
Art. 17
(1) Zgromadzenie Elektorów składa się z Marszałka Senatu, jako
przewodniczącego, Marszałka Sejmu, jako jego zastępcy, z Prezesa Rady
Ministrów, Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Generalnego Inspektora Sił
Zbrojnych oraz 75 elektorów, wybranych z pośród obywateli najgodniejszych
w 2/3 przez Sejm i w 1/3 przez Senat.
(2) Mandaty elektorów wygasają z mocy samego prawa w dniu objęcia urzędu
przez nowo obranego Prezydenta Rzeczypospolitej.
Art. 18
(1) Zgromadzenie Elektorów zwołuje Prezydent Rzeczypospolitej najpóźniej
na piętnasty dzień przed upływem swego urzędowania.
(2) Na trzy dni przed terminem Zgromadzenia, Sejm i Senat zbiorą się każdy
z osobna, na zaproszenie swych Marszałków, celem dokonania wyboru
elektorów.
(3) Jeżeli Sejm i Senat są rozwiązane, a wynik wyborów do Izb
Ustawodawczych w nowym składzie nie jest jeszcze ogłoszony - wyboru
elektorów dokonają posłowie i senatorowie, wchodzący w skład poprzedniego
Sejmu i Senatu.
Art. 19
(1) Prezydent Rzeczypospolitej składa przed objęciem urzędu przysięgę
treści następującej:
Świadom odpowiedzialności wobec Boga i historii za losy Państwa,
przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu, w Trójcy Świętej Jedynemu, na
urzędzie Prezydenta Rzeczypospolitej: praw zwierzchnich Państwa bronić,
jego godności strzec, ustawę konstytucyjną stosować, względem wszystkich
obywateli równą kierować się sprawiedliwością, zło i niebezpieczeństwo od
Państwa odwracać, a troskę o jego dobro za naczelny poczytywać sobie
obowiązek. Tak mi dopomóż Bóg i Święta Syna Jego Męka. Amen.
(2) Akt złożenia przysięgi stwierdzają podpisem: nowo obrany Prezydent
Rzeczypospolitej oraz osoby urzędowe, obecne przy zaprzysiężeniu.
Art. 20
(1) Okres urzędowania Prezydenta Rzeczypospolitej trwa lat siedem, licząc
od dnia objęcia urzędu.
(2) Okres ten przedłuża się o czas niezbędny do ukończenia postępowania
wyborczego w przypadku, gdy dla dokonania wyboru nowego Prezydenta
Rzeczypospolitej będzie zarządzone głosowanie powszechne.
Art. 21
Jeżeli przed upływem siedmioletniego okresu urzędowania nastąpi zgon
Prezydenta Rzeczypospolitej albo Prezydent zrzeknie się urzędu - Marszałek
Senatu zwoła niezwłocznie Zgromadzenie Elektorów celem wskazania przez nie
kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej, a w razie wskazania ze swej
strony innego kandydata zarządzi głosowanie powszechne.
Art. 22
(1) Jeżeli Prezydent Rzeczypospolitej nie może trwale sprawować urzędu,
Marszałek Senatu zwoła połączone Izby Ustawodawcze celem rozstrzygnięcia,
czy Urząd Prezydenta Rzeczypospolitej należy uznać za opróżniony.
(2) Uchwała uznająca urząd za opróżniony, zapada większością 3/5 ustawowej
liczby członków Izb Połączonych.
(3) W wypadku powzięcia powyższej uchwały, Marszałek Senatu zwoła
niezwłocznie Zgromadzenie Elektorów.
Art. 23
W czasie, gdy urząd Prezydenta Rzeczypospolitej jest opróżniony, funkcje
Prezydenta sprawuje zastępczo Marszałek Senatu, a gdyby Senat był
rozwiązany - Marszałek rozwiązanego Senatu; korzysta on wówczas ze
wszystkich uprawnień z urzędem Prezydenta Rzeczypospolitej związanych.
Art. 24
(1) W razie wojny okres urzędowania Prezydenta Rzeczypospolitej przedłuża
się do upływu trzech miesięcy od zawarcia pokoju; Prezydent
Rzeczypospolitej osobnym aktem, ogłoszonym w gazecie rządowej, wyznaczy
wówczas swego następcę na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem
pokoju.
(2) W razie objęcia przez następcę urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej,
okres jego urzędowania trwa do upływu trzech miesięcy od zawarcia pokoju.
III. Rząd
Art. 25
(1) Rząd kieruje sprawami Państwa, niezastrzeżonymi innym organom władzy.
(2) Rząd składa się z Prezesa Rady Ministrów i Ministrów.
(3) Prezes Rady Ministrów reprezentuje Rząd, kieruje jego pracami oraz
ustala ogólne zasady polityki państwowej.
(4) Ministrowie kierują poszczególnymi działami administracji państwowej
albo spełniają poruczone im zadania szczególne.
(5) Organizację Rządu, a w szczególności zakres działania Prezesa Rady
Ministrów, Rady Ministrów i Ministrów - określi dekret Prezydenta
Rzeczypospolitej.
Art. 26
Ministrowie dla rozstrzygania spraw wymagających uchwały wszystkich
członków Rządu tworzą Radę Ministrów pod przewodnictwem Prezesa Rady
Ministrów.
Art. 27
(1) Prezes Rady Ministrów, Rada Ministrów i Ministrowie mają prawo wydawać
rozporządzenia celem wykonania aktów ustawodawczych i z powołaniem się na
nie.
(2) Rozporządzenia te nie mogą stać w sprzeczności z aktami ustawodawczymi
i będą ogłaszane w Dzienniku Ustaw.
Art. 28
Prezes Rady Ministrów i Ministrowie są odpowiedzialni politycznie przed
Prezydentem Rzeczypospolitej i mogą być przez Niego w każdym czasie
odwołani.
Art. 29
(1) Sejm, w wykonaniu prawa kontroli parlamentarnej nad działalnością
Rządu, może zażądać ustąpienia Rządu lub Ministra.
(2) Wniosek taki może być zgłoszony tylko podczas sesji zwyczajnej, a
głosowanie nad nim nie może się odbyć na posiedzeniu, podczas którego
został zgłoszony.
(3) Jeżeli za wnioskiem wypowie się Sejm zwykłą większością głosów, a
Prezydent Rzeczypospolitej w ciągu trzech dni nie odwoła Rządu lub
Ministra, ani też Izb Ustawodawczych nie rozwiąże - wniosek będzie
rozpatrzony przez Senat na najbliższym posiedzeniu.
(4) Jeżeli Senat wypowie się za wnioskiem, uchwalonym przez Sejm,
Prezydent Rzeczypospolitej odwoła Rząd lub Ministra, chyba że rozwiąże
Sejm i Senat.
Art. 30
(1) Niezależnie od odpowiedzialności politycznej przed Prezydentem
Rzeczypospolitej i parlamentarnej przed Sejmem, Prezes Rady Ministrów i
Ministrowie ponoszą odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu
za umyślne naruszenie Konstytucji lub innego aktu ustawodawczego, dokonane
w związku z urzędowaniem.
(2) Prawo pociągania Prezesa Rady Ministrów lub Ministra do
odpowiedzialności konstytucyjnej służy Prezydentowi Rzeczypospolitej, a
także Sejmowi i Senatowi w Izbach Połączonych.
(3) Uchwała Izb Połączonych, oddająca Prezesa Rady Ministrów lub Ministra
pod sąd Trybunału Stanu, zapada większością 3/5 głosów przy obecności co
najmniej połowy ustawowej liczby członków Izb Połączonych.
IV. Sejm
Art. 31
(1) Sejm sprawuje funkcje ustawodawcze i kontrolę nad działalnością Rządu;
nadto do Sejmu należy ustalanie budżetu i nakładanie ciężarów na
obywateli.
(2) Kontrola nad działalnością Rządu wyraża się w prawie Sejmu:
a) żądania ustąpienia Rządu lub Ministra;
b) pociągania wespół z Senatem Prezesa Rady Ministrów lub Ministra do
odpowiedzialności konstytucyjnej;
c) interpelowania Rządu;
d) zatwierdzania corocznie zamknięć rachunków państwowych i udzielania
Rządowi absolutorium;
e) udziału w wykonywaniu kontroli nad długami Państwa.
(3) Funkcje rządzenia Państwem nie należą do Sejmu.
Art. 32
(1) Sejm składa się z posłów, wybranych w głosowaniu powszechnym, tajnym,
równym i bezpośrednim.
(2) Kadencja Sejmu trwa lat pięć, licząc od dnia zwołania.
(3) Rozwiązanie Sejmu przed upływem kadencji wymaga wskazania powodu.
(4) Nowe wybory zarządza Prezydent Rzeczypospolitej w ciągu trzydziestu
dni od rozwiązania Sejmu.
(5) Głosowanie odbędzie się nie później niż sześćdziesiątego dnia po
zarządzeniu wyborów.
(6) W głosowaniu nie biorą udziału wojskowi, należący do zmobilizowanej
części wojska lub marynarki wojennej.
Art. 33
(1) Prawo wybierania ma każdy obywatel bez różnicy płci, który przed dniem
zarządzenia wyborów ukończył lat 24 oraz korzysta w pełni z praw cywilnych
i obywatelskich.
(2) Prawo wybieralności ma każdy obywatel, mający prawo wybierania, jeżeli
ukończył lat 30.
(3) Ordynacja wyborcza do Sejmu ustali podział Państwa na okręgi wyborcze,
określi liczbę posłów, unormuje postępowanie wyborcze tudzież oznaczy
kategorie osób pozbawionych praw wybierania i wybieralności z braku
dostatecznych przymiotów moralnych lub umysłowych.
Art. 34
(1) Sejm wybiera ze swego grona Marszałka na okres kadencji.
(2) Do czasu ukonstytuowania się następnego Sejmu, Marszałek zachowuje
uprawnienia, służące mu przy wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej.
Art. 35
(1) Sejm będzie zwołany na pierwsze posiedzenie w nowej kadencji nie
później niż trzydziestego dnia po ogłoszeniu wyniku wyborów do Izb
Ustawodawczych.
(2) Sesja zwyczajna Sejmu będzie otwarta corocznie najpóźniej w
listopadzie i nie może być zamknięta przed upływem czterech miesięcy,
chyba że budżet będzie uchwalony w terminie wcześniejszym.
(3) Sesja zwyczajna może być odroczona na dni trzydzieści.
(4) Odroczenie na okres dłuższy lub ponowienie odroczenia wymaga zgody
Sejmu.
(5) Okres przerwy, spowodowanej odroczeniem sesji, nie wlicza się do biegu
terminów, przepisanych Konstytucją dla czynności Sejmu.
Art. 36
(1) Prezydent Rzeczypospolitej według swego uznania może w każdym czasie
zarządzić otwarcie sesji nadzwyczajnej Sejmu, a uczyni to w ciągu dni
trzydziestu na wniosek co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.
(2) Podczas sesji nadzwyczajnej przedmiotem obrad Sejmu mogą być wyłącznie
sprawy, wymienione w zarządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej albo we
wniosku o otwarcie takiej sesji, zgłoszonym przez posłów, oraz sprawy,
których załatwienia na najbliższej sesji wymagają ustawy lub regulaminu,
albo które Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Prezesa Rady Ministrów
lub Marszałka Sejmu uzna za nagłe.
Art. 37
Uchwały sejmu zapadają zwykłą większością głosów przy obecności co
najmniej 1/3 ustawowej liczby posłów, jeżeli Konstytucja inaczej nie
stanowi.
Art. 38
(1) Posiedzenia Sejmu są jawne.
(2) Sejm może uchwalić tajność obrad.
(3) Protokół i stenogram, wydawany z polecenia Marszałka, są wyłącznym
stwierdzeniem przebiegu obrad Sejmu.
(4) Nikogo nie można pociągać do odpowiedzialności za ogłaszanie i
rozpowszechnianie sprawozdań z jawnych obrad Sejmu, jeżeli odtwarzają one
w pełni i ściśle przebieg tych obrad.
Art. 39
(1) Posłowie składają przed objęciem mandatu ślubowanie treści
następującej:
Świadom obowiązku wierności wobec Państwa Polskiego, ślubuję uroczyście
i zaręczam honorem, jako poseł na Sejm Rzeczypospolitej, w pracy na rzecz
dobra Państwa nie ustawać, a troskę o jego godność, zwartość i moc za
pierwsze mieć sobie przykazanie.
(2) Odmowa ślubowania lub ślubowanie z zastrzeżeniem równoznaczne jest z
nieprzyjęciem mandatu.
Art. 40
Posłowie otrzymują diety i mają prawo do bezpłatnego korzystania z
państwowych środków komunikacji w granicach Państwa.
Art. 41
(1) Posłowie korzystają tylko z takich rękojmi nietykalności, jakich
wymaga ich uczestnictwo w pracach Sejmu.
(2) Za treść wygłoszonych w Sejmie przemówień lub zgłoszonych wniosków i
interpelacji oraz za niewłaściwe zachowanie się podczas obrad - posłowie
odpowiadają tylko przed Sejmem.
(3) Jednakże za wystąpienia sprzeczne z obowiązkiem wierności wobec
Państwa Polskiego albo zawierające znamiona przestępstwa ściganego z
urzędu - poseł może być uchwałą Sejmu albo na żądanie Marszałka Sejmu lub
Ministra Sprawiedliwości oddany pod sąd Trybunału Stanu i orzeczeniem tego
Trybunału pozbawiony mandatu poselskiego.
(4) Za naruszenie praw osoby trzeciej podczas obrad Sejmu poseł może być
pociągnięty do odpowiedzialności sądowej tylko za zezwoleniem Sejmu.
Art. 42
(1) Posłowie odpowiadają za działalność nie związaną z uczestnictwem w
pracach Sejmu na równi z innymi obywatelami.
(2) Jednakże karne postępowanie sądowe lub administracyjne a także
postępowanie dyscyplinarne, wszczęte przeciw posłowi przed lub po
uzyskaniu mandatu, należy na żądanie Sejmu zawiesić do wygaśnięcia
mandatu.
(3) Przedawnienie nie biegnie w czasie zawieszenia postępowania karnego
lub dyscyplinarnego.
(4) Poseł, zatrzymany w czasie trwania sesji nie z nakazu Sądu będzie na
żądanie Marszałka Sejmu niezwłocznie wypuszczony na wolność.
Art. 43
(1) Poseł nie może sprawować mandatu senatorskiego.
(2) Ustawa oznacza urzędy i stanowiska, których przyjęcie pociąga za sobą
utratę mandatu poselskiego.
(3) Posłowi nie wolno wykonywać czynności, nie dających się pogodzić ze
sprawowaniem mandatu, pod skutkami określonymi w ustawie.
Art. 44
(1) Posłowi nie wolno na swoje, ani na obce imię, ani też w imieniu
przedsiębiorstw, spółek lub towarzystw na zysk obliczonych, nabywać dóbr
państwowych ani uzyskiwać ich dzierżaw, podejmować się dostaw i robót
rządowych, ani otrzymywać od Rządu koncesji lub innych korzyści
osobistych.
(2) Za naruszenie powyższych zakazów poseł będzie na żądanie Marszałka
Sejmu lub Prezesa Najwyższej Izby Kontroli oddany pod sąd Trybunału Stanu
i orzeczeniem tego trybunału pozbawiony mandatu poselskiego i korzyści
osobistych, od Rządu otrzymanych.
(3) Marszałek Sejmu może na podstawie uchwały Komisji Regulaminowej,
powziętej większością 3/5 głosów, udzielić posłowi w poszczególnym
przypadku zezwolenia na wejście z Rządem w stosunek prawny, jeżeli
stosunek ten nie jest sprzeczny z dobrymi obyczajami.
Art. 45
(1) Prezes Rady Ministrów, Ministrowie i delegowani przez nich urzędnicy
mają prawo brać udział w posiedzeniach Sejmu i przemawiać poza kolejnością
mówców.
(2) Posłowie mogą zwracać się do Prezesa Rady Ministrów i Ministrów z
interpelacjami w sprawach, dotyczących ich zakresu działania, w sposób
określony regulaminem.
(3) Prezes Rady Ministrów lub interpelowany Minister obowiązany jest
udzielić odpowiedzi w ciągu czterdziestu pięciu dni albo podać powody,
uzasadniające odmowę udzielenie wyjaśnień.
V. Senat
Art. 46
(1) Senat, jako druga Izba Ustawodawcza, rozpatruje budżet i projekty
ustaw, uchwalone przez Sejm, oraz uczestniczy w wykonywaniu kontroli nad
długami Państwa.
(2) Nadto Senat na równi z Sejmem, choć bez prawa początkowania, bierze
udział w rozstrzyganiu następujących spraw:
a) o wniosku żądającym ustąpienie Rządu lub Ministra;
b) o ustawach zwróconych Izbom Ustawodawczym przez Prezydenta
Rzeczypospolitej do ponownego rozpatrzenia;
c) o zmianie Konstytucji;
d) o uchyleniu zarządzeń, wprowadzających stan wyjątkowy.
Art. 47
(1) Senat składa się z senatorów, powołanych w 1/3 przez Prezydenta
Rzeczypospolitej, a w 2/3 w drodze wyborów.
(2) Kadencja Senatu rozpoczyna się i kończy jednocześnie z kadencją Sejmu.
(3) Ordynacja wyborcza do Senatu określi liczbę senatorów oraz sposób
powoływania tudzież oznaczy kategorie osób, którym służyć będzie prawo
wybierania i wybieralności.
Art. 48
Art. 34-45, dotyczące Sejmu, stosuje się odpowiednio do
Senatu.
VI. Ustawodawstwo
Art. 49
(1) Aktami prawnymi są:
a) ustawy,
b) dekrety Prezydenta Rzeczypospolitej.
(2) Żaden akt ustawodawczy nie może stać w sprzeczności z Konstytucją.
Art. 50
(1) Prawo inicjatywy ustawodawczej służy Rządowi i Sejmowi.
(2) Inicjatywa ustawodawcza w sprawach budżetu, kontyngentu rekruta i
ratyfikacji umów międzynarodowych należy wyłącznie do Rządu.
(3) Sejm nie może bez zgody Rządu uchwalić ustawy, pociągającej za sobą
wydatki ze Skarbu Państwa, dla których niema pokrycia w budżecie.
Art. 51
Zaciągnięcie pożyczki państwowej, zbycie lub
obciążenie nieruchomego majątku państwowego, oszacowanego na kwotę ponad
100.000 złotych, nałożenie podatków lub opłat publicznych, ustanowienie
ceł lub monopoli, ustalenie systemu monetarnego, jak również przyjęcie
gwarancji finansowej przez Skarb Państwa - może nastąpić tylko na mocy
aktu ustawodawczego.
Art. 52
(1) Umowy z innymi państwami: handlowe, celne, obciążające stale Skarb
Państwa, zawierające zobowiązania nałożenia nowych ciężarów na obywateli
albo powodujące zmianę granic Państwa - wymagają przed ratyfikacją zgody
Izb Ustawodawczych, wyrażonej w ustawie.
(2) Prezydent Rzeczypospolitej w przypadkach nie cierpiących zwłoki może
przed ratyfikacją, na wniosek Rady Ministrów, wprowadzić tymczasowo w
życie wszystkie lub niektóre postanowienia, zawarte w umowach handlowych
lub celnych.
Art. 53
(1) Każdy projekt ustawy, przez Sejm uchwalony, będzie przekazany Senatowi
do rozpatrzenia.
(2) Uchwałę Senatu, odrzucającą projekt lub wprowadzającą w nim zmiany,
uważa się za przyjętą, jeżeli Sejm nie odrzuci jej większością 3/5 głosów.
Art. 54
(1) Prezydent Rzeczypospolitej stwierdzi podpisem moc ustawy
konstytucyjnie uchwalonej oraz zarządzi jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw.
(2) Prezydent Rzeczypospolitej może w ciągu trzydziestu dni od otrzymania
projektu ustawy zwrócić go Sejmowi z żądaniem ponownego rozpatrzenia,
które może nastąpić nie wcześniej niż na najbliższej sesji zwyczajnej.
(3) Jeżeli Izby Ustawodawcze większością ustawowej liczby posłów i
senatorów uchwalą ponownie projekt bez zmian, Prezydent Rzeczypospolitej,
stwierdziwszy podpisem moc ustawy, zarządzi jej ogłoszenie.
Art. 55
(1) Ustawa może upoważnić Prezydenta Rzeczypospolitej do wydawania
dekretów w czasie i zakresie, przez nią oznaczonym; upoważnieniem tym nie
może być objęta zmiana Konstytucji.
(2) Prezydent Rzeczypospolitej ma prawo w czasie, gdy Sejm jest
rozwiązany, wydawać w razie konieczności państwowej dekrety w zakresie
ustawodawstwa państwowego z wyjątkiem:
a) zmiany Konstytucji,
b) ordynacji wyborczej do Sejmu i Senatu,
c) budżetu,
d) nakładania podatków i ustanawiania monopoli,
e) systemu monetarnego,
f) zaciągania pożyczek państwowych,
g) zbywania i obciążania nieruchomego majątku państwowego, oszacowanego na
kwotę ponad 100.000 złotych.
(3) Dekrety oparte na przepisach artykułu niniejszego, będą wydawane na
wniosek Rady Ministrów i mogą być zmieniane lub uchylane tylko aktem
ustawodawczym.
Art. 56
Dekrety dotyczące organizacji Rządu, zwierzchnictwa Sił
Zbrojnych oraz organizacji administracji rządowej, mogą być wydawane w
każdym czasie, a zmieniane lub uchylane tylko przez takież dekrety
Prezydenta Rzeczypospolitej.
Art. 57
(1) Dekrety Prezydenta Rzeczypospolitej mają moc ustawy i będą z
powołaniem się na podstawę konstytucyjną ogłaszane w Dzienniku Ustaw.
(2) Ilekroć Konstytucja lub ustawy dla unormowania poszczególnej dziedziny
z zakresu ustawodawstwa wymagają ustawy, dziedzina ta może być unormowana
również dekretem Prezydenta Rzeczypospolitej, wydanym w warunkach,
Konstytucją oznaczonych.
VII. Budżet
Art. 58
(1) Ustawa ustala corocznie budżet Państwa.
(2) Rząd składa Sejmowi na sesji projekt budżetu nie później niż na cztery
miesiące przed rozpoczęciem roku budżetowego.
(3) Na rozpatrzenie budżetu pozostawia się Sejmowi dziewięćdziesiąt dni od
złożenia projektu przez Rząd, Senatowi - dwadzieścia dni od upływu
terminu, przepisanego dla Sejmu.
(4) Na rozpatrzenie zmian, zaproponowanych przez Senat, pozostawia się
Sejmowi dziesięć dni od upływu terminu, przepisanego dla Senatu.
(5) Prezydent Rzeczypospolitej zarządzi ogłoszenie budżetu:
a) w brzmieniu, nadanym mu przez Izby Ustawodawcze, jeżeli Sejm i Senat w
przepisanych terminach budżet rozpatrzyły,
b) w brzmieniu, nadanym mu przez Sejm, jeżeli Senat w przepisanym terminie
budżetu nie rozpatrzył,
c) w brzmieniu, nadanym mu przez Senat, jeżeli Sejm w przepisanym terminie
budżetu lub zmian Senatu nie rozpatrzył,
d) w brzmieniu projektu rządowego, jeżeli ani Sejm, ani Senat w
przepisanych terminach budżetu nie rozpatrzyły.
Art. 59
(1) Wydatki nie zaprojektowane w budżecie, nie mogą być uchwalone, a
zaprojektowane nie mogą być podwyższone bez zgody Rządu.
(2) Rząd nie może czynić wydatków bez upoważnienia ustawowego, chyba że
zachodzi konieczność państwowa; w tym przypadku Rząd, na podstawie uchwały
Rady Ministrów, dokona niezbędnego wydatku, przesyłając do Sejmu w
terminie siedmiodniowym od powzięcia uchwały projekt ustawy o przyznaniu
kredytów dodatkowych. Uchwała Rady Ministrów będzie jednocześnie ogłoszona
w gazecie rządowej i podana do wiadomości Najwyższej Izbie Kontroli.
Art. 60
(1) Państwo nie może pozostawać bez budżetu.
(2) Jeżeli z powodu rozwiązania Izb Ustawodawczych budżet lub przynajmniej
prowizorium budżetowe do dnia, w którym rozpoczyna się nowy okres
budżetowy, nie jest uchwalony, - Rząd ma prawo pobierać dochody i czynić
wydatki w granicach zeszłorocznego budżetu, aż do czasu uchwalenia
prowizorium budżetowego lub budżetu, który Rząd złoży nowo obranemu
Sejmowi na pierwszym posiedzeniu.
(3) Zasadę powyższą stosuje się odpowiednio w przypadku, gdy Sejm złożony
mu projekt budżetu w całości odrzuci, z tym, że Rząd w ciągu dni siedmiu
od odrzucenia prześle do Sejmu nowy projekt budżetu lub prowizorium
budżetowego i że wydatki, czynione przez Rząd według zeszłorocznego
budżetu, nie mogą być wyższe w poszczególnych pozycjach od
zaprojektowanych w budżecie odrzuconym.
VIII. Siły Zbrojne
Art. 61
(1) Siły Zbrojne stoją na straży bezpieczeństwa i praw zwierzchniczych
Rzeczypospolitej.
(2) Wszyscy obywatele są obowiązani do służby wojskowej i świadczeń na
rzecz obrony Państwa.
Art. 62
(1) Prezydent Rzeczypospolitej zarządza corocznie pobór rekruta w
granicach ustalonego kontyngentu.
(2) Zmiana kontyngentu wymaga aktu ustawodawczego.
Art. 63
(1) Prezydent Rzeczypospolitej wydaje dekrety w zakresie zwierzchnictwa
Sił Zbrojnych, a w szczególności określi dekretem organizację naczelnych
władz wojskowych, oznaczając w nim sposób kontrasygnowania aktów, wydanych
przez siebie, jako Zwierzchnika Sił Zbrojnych.
(2) Prezydent Rzeczypospolitej postanawia o użyciu sił zbrojnych do obrony
Państwa.
(3) W razie mianowania Naczelnego Wodza prawo dysponowania siłami
zbrojnymi przechodzi na niego.
(4) Za akty związane z dowództwem, Naczelny Wódz odpowiada przed
Prezydentem Rzeczypospolitej, jako Zwierzchnikiem Sił Zbrojnych.
IX. Wymiar sprawiedliwości
Art. 64
(1) Sądy wymierzają sprawiedliwość w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej.
(2) Przez wymiar sprawiedliwości sądy strzegą ładu prawnego w Państwie i
kształtują poczucie prawne społeczeństwa.
(3) Sędziowie są w sprawowaniu swego urzędu sędziowskiego niezawiśli.
(4) Orzeczenia sądowe nie mogą być zmieniane ani uchylane przez inne
organa władzy.
(5) Sądy nie mają prawa badać ważności aktów ustawodawczych należycie
ogłoszonych.
Art. 65
(1) Sędziów mianuje Prezydent Rzeczypospolitej, jeżeli ustawy inaczej nie
stanowią.
(2) Organizację sądów tudzież odrębne stanowisko sędziów, ich prawa i
obowiązki oraz uposażenie - określają ustawy.
Art. 66
(1) Sędzia może być złożony z urzędu, zawieszony w urzędowaniu,
przeniesiony na inne miejsce lub w stan spoczynku wbrew swojej woli
jedynie mocą orzeczenia sądowego i tylko w przypadkach ustawą
przewidzianych.
(2) Zasada ta nie dotyczy przypadku, gdy przeniesienie sędziego na inne
miejsce urzędowania lub w stan spoczynku jest wywołane zmianą w
organizacji sądów, postanowioną przez akt ustawodawczy.
Art. 67
Sędzia nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej bez zezwolenia
właściwego sądu dyscyplinarnego ani zatrzymany bez nakazu sądu, chyba że
został schwytany na gorącym uczynku.
Art. 68
(1) Żadna ustawa nie może zamykać obywatelowi drogi sądowej dla
dochodzenia krzywdy lub szkody.
(2) Poręcza się wolność osobistą, nietykalność mieszkania i tajemnicę
korespondencji.
(3) Ustawy określą warunki, w jakich może być dokonana rewizja osobista
lub domowa albo naruszona tajemnica korespondencji.
(4) Nikt nie może być pozbawiony sądu, któremu z prawa podlega, ani karany
za czyn, nie zabroniony przez prawo przed jego popełnieniem, ani też
zatrzymany bez nakazu sądu dłużej niż czterdzieści osiem godzin.
(5) Sądy wyjątkowe są dopuszczalne tylko w przypadkach, przewidzianych w
ustawie.
(6) Ustawy przeprowadzą zasadę, że sprawy, w których karę orzekła władza
administracyjna, będą na żądanie strony przekazane na drogę postępowania
sądowego.
Art. 69
(1) Prezydent Rzeczypospolitej władny jest aktem łaski darować lub
złagodzić skazanemu karę, wymierzoną orzeczeniem prawomocnym, tudzież
uchylić skutki skazania.
(2) Amnestia wymaga aktu ustawodawczego.
Art. 70
(1) Powołuje się:
a) Sąd Najwyższy do spraw sądowych cywilnych i karnych,
b) Najwyższy Trybunał Administracyjny do orzekania o legalności aktów
administracyjnych, oraz
c) Trybunał Kompetencyjny do rozstrzygania sporów o właściwość między
sądami a innymi organami władzy.
(2) Odrębną organizację sądów wojskowych, ich właściwość, tok postępowania
oraz prawa i obowiązki członków tych sądów określają ustawy.
Art. 71
(1) Do orzekania w sprawach ministrów, senatorów i posłów, pociągniętych
do odpowiedzialności konstytucyjnej, powołuje się Trybunał Stanu, złożony
z Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, jako przewodniczącego, oraz sześciu
sędziów.
(2) Sędziów Trybunału Stanu i ich zastępców powołuje na okres trzyletni
Prezydent Rzeczypospolitej z pośród sędziów sądów powszechnych,
przedstawionych w liczbie podwójnej w połowie przez Sejm, a w połowie
przez Senat, z równomiernym uwzględnieniem kandydatów każdej z Izb
Ustawodawczych.
X. Administracja państwowa
Art. 72
(1) Administracja państwowa jest służbą publiczną.
(2) Administrację państwową sprawuje:
a) administracja rządowa,
b) samorząd terytorialny,
c) samorząd gospodarczy.
Art. 73
(1) Dla celów administracji ogólnej Państwo będzie podzielone pod względem
terytorialnym na obszary administracyjne, a mianowicie województwa,
powiaty oraz gminy miejskie i wiejskie.
(2) Podział na województwa wymaga aktu ustawodawczego.
(3) Gminy miejskie mogą w warunkach oznaczonych ustawą, tworzyć powiat lub
województwo grodzkie.
Art. 74
Organizację administracji rządowej, a w szczególności zakres działania jej
organów - określi dekret Prezydenta Rzeczypospolitej.
Art. 75
(1) Stosownie do podziału Państwa na obszary administracyjne powołuje się
do urzeczywistnienia zadań administracji państwowej w zakresie potrzeb
miejscowych samorząd wojewódzki, powiatowy i gminny.
(2) Samorządy mają prawo w zakresie, ustawą oznaczonym, wydawać dla swego
obszaru normy obowiązujące pod warunkiem zatwierdzenia tych norm przez
powołaną do tego władzę nadzorczą.
(3) Samorządy mogą być łączone w związki dla wykonywania zadań
szczególnych.
(4) Ustawa może nadać związkom osobowość publiczno - prawną.
(5) Nadzór nad działalnością samorządu sprawuje Rząd przez swoje organa
lub przez organa samorządu wyższego stopnia.
Art. 76
(1) Dla poszczególnych dziedzin życia gospodarczego powołuje się samorząd
gospodarczy, obejmujący izby rolnicze, przemysłowo-handlowe,
rzemieślnicze, pracy, wolnych zawodów oraz inne zrzeszenia publiczno -
prawne.
(2) Ustawy mogą łączyć izby w związki i nadawać im osobowość publiczno -
prawną.
(3) Do rozważenia zagadnień, dotyczących całokształtu gospodarczego,
opiniowania o projektach ustaw gospodarczych, tudzież harmonizowania
poczynań w poszczególnych gałęziach gospodarstwa narodowego - może być
ustawą powołana Naczelna Izba Gospodarcza.
(4) Nadzór nad działalnością samorządu gospodarczego sprawuje Rząd przez
powołane do tego organa.
XI. Kontrola państwowa
Art. 77
(1) Do kontroli pod względem finansowym gospodarki Państwa oraz związków
publiczno - prawnych, badania zamknięć rachunków Państwa, przedstawiania
Sejmowi corocznie wniosków o absolutorium dla Rządu - powołuje się
Najwyższą Izbę Kontroli, opartą na zasadzie kolegialności i niezawisłości
członków jej kolegium.
(2) Najwyższa Izba Kontroli jest niezależna od Rządu.
(3) Prezydent Rzeczypospolitej mianuje i odwołuje Prezesa Najwyższej Izby
Kontroli, a na jego wniosek i z jego kontrasygnatą mianuje i odwołuje
członków jej kolegium.
(4) Prezes Najwyższej Izby Kontroli jest za sprawowanie swego urzędu
odpowiedzialny według zasad ustalonych dla odpowiedzialności ministrów.
XII. Stan zagrożenia Państwa
Art. 78
(1) W razie zagrożenia Państwa z zewnątrz, jak również w razie rozruchów
wewnętrznych lub rozległych knowań o charakterze zdrady stanu,
zagrażających ustrojowi lub bezpieczeństwu Państwa albo bezpieczeństwu
obywateli - Rada Ministrów za zezwoleniem Prezydenta Rzeczypospolitej
zarządzi stan wyjątkowy na obszarze całego Państwa lub części zagrożonej.
(2) Zarządzenie takie będzie przesłane do Sejmu w ciągu siedmiu dni od
ogłoszenia.
(3) Jeżeli Sejm jest rozwiązany, zarządzenie o ogłoszeniu stanu
wyjątkowego będzie złożone nowo obranemu Sejmowi na pierwszym posiedzeniu.
(4) Sejm może zażądać uchylenia zarządzenia.
(5) Wniosek taki nie może być głosowany na posiedzeniu, podczas którego
został zgłoszony.
(6) Jeżeli Senat wypowie się za uchwałą Sejmu, Rząd niezwłocznie uchyli
zarządzenie.
(7) Ogłoszenie stanu wyjątkowego daje Rządowi prawo zawieszania na czas
trwania tego stanu swobód obywatelskich oraz możność korzystania z
uprawnień szczególnych, przewidzianych ustawą o stanie wyjątkowym.
Art. 79
(1) W razie konieczności użycia sił zbrojnych do obrony Państwa Prezydent
Rzeczypospolitej zarządzi stan wojenny na obszarze całego Państwa lub jego
części.
(2) Podczas trwania stanu wojennego Prezydent Rzeczypospolitej ma prawo
bez upoważnienia Izb Ustawodawczych wydawać dekrety w zakresie
ustawodawstwa państwowego z wyjątkiem zmiany Konstytucji, przedłużyć
kadencję Izb Ustawodawczych do czasu zawarcia pokoju oraz otwierać,
odraczać i zamykać sesje Sejmu i Senatu w terminach, dostosowanych do
potrzeb obrony Państwa, jak również powoływać do rozstrzygania spraw,
wchodzących w zakres działania Izb Ustawodawczych, Sejm i Senat w
zmniejszonym składzie, wyłonionym przez te Izby.
(3) W czasie trwania stanu wojennego Rząd korzysta z uprawnień
przewidzianych ustawą o stanie wyjątkowym, a nadto z uprawnień,
szczególnych, określonych ustawą o stanie wojennym.
XIII. Zmiana Konstytucji
Art. 80
(1) Zmiana Konstytucji może być dokonana z inicjatywy Prezydenta
Rzeczypospolitej, Rządu lub 1/4 ustawowej liczby posłów.
(2) Wniosek, postawiony przez Prezydenta Rzeczypospolitej, może być
głosowany tylko w całości i bez zmian lub ze zmianami, na które Rząd
imieniem Prezydenta Rzeczypospolitej wyrazi zgodę.
(3) Ustawa zmieniająca Konstytucję z inicjatywy Prezydenta
Rzeczypospolitej, wymaga zgodnych uchwał Sejmu i Senatu, powziętych zwykłą
większością głosów; z inicjatywy zaś Rządu lub Sejmu - zgodnych uchwał,
powziętych większością ustawowej liczby posłów i senatorów.
(4) Prezydent Rzeczypospolitej może w ciągu trzydziestu dni od otrzymania
projektu ustawy, zmieniającego Konstytucję zwrócić go Sejmowi z żądaniem
ponownego rozpatrzenia, które może nastąpić nie wcześniej niż na następnej
kadencji.
(5) Jeżeli Izby Ustawodawcze uchwalą ponownie projekt bez zmian, Prezydent
Rzeczypospolitej, stwierdziwszy podpisem moc ustawy, zarządzi jej
ogłoszenie, chyba że rozwiąże Sejm i Senat.
XIV. Przepisy końcowe
Art. 81
(1) Niniejsza ustawa konstytucyjna wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
(2) Jednocześnie uchyla się ustawę z dnia 17 marca 1921 r. (Dz.U.R.P. Nr
44 poz. 267) wraz ze zmianami, wprowadzonymi ustawą z dnia 2 sierpnia 1926
r. (Dz.U.R.P. Nr 78 poz. 442) z wyjątkiem art.99, 109-118 i 120.
(3) Ustawa konstytucyjna z dnia 15 lipca 1920 r., zawierająca statut
organiczny Województwa Śląskiego (Dz.U.R.P. Nr 73 poz. 497) wraz ze
zmianami wprowadzonymi ustawami z dnia 8 marca 1921 r. (Dz.U.R.P. Nr 26
poz.146), z dnia 30 lipca 1921 (Dz.U.R.P. Nr 69 poz.449), z dnia 18
października 1921 r. (Dz.U.R.P. Nr 85 poz.608), oraz z dnia 18 marca 1925
r. (Dz.U.R.P. Nr 36 poz.240) zachowuje swą moc, z tym że art. 44 ustawy z
dnia 15 lipca 1920 r. (Dz.U.R.P. Nr 73 poz.497) nadaje się brzmienie:
"Zmiana niniejszej ustawy konstytucyjnej wymaga ustawy państwowej",
i że
uchyla się art. 2 ustawy z dnia 8 marca 1921 r. (Dz.U.R.P. Nr 26 poz.
146).
Tekst dokumentu opracowano na podstawie: Wybór
źródeł do nauki prawa konstytucyjnego (Druga Rzeczpospolita) pod
redakcją Tadeusza Szymczaka,
M. Domagała, D. Górecki, Łódź 1999
| 