SK 2/09

Brak możliwości wniesienia zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w sprawach, w których nie przysługuje skarga kasacyjna, jest zgodny z konstytucją.

12 stycznia 2010 r. o godz. 9.30 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną Tadeusza J. dotyczącą braku możliwości wniesienia do Sądu Najwyższego zażalenia na postanowienie Sądu Apelacyjnego o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 394¹ § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego w brzmieniu dodanym przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych w zakresie, w jakim nie przewiduje zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w sprawach, w których nie przysługuje skarga kasacyjna, jest zgodny z art. 45 ust. 1 i z art. 77 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 konstytucji. W pozostałym zakresie Trybunał umorzył postępowanie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.

Problem konstytucyjny w tej sprawie sprowadzał się do pytania o zgodność z zasadą równości w prawie do sprawiedliwie ukształtowanej procedury przepisu, który z katalogu zaskarżalnych zażaleniem postanowień sądu drugiej instancji wyłącza postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w sprawach, w których nie przysługuje skarga kasacyjna.

Ustawodawca przewidział inny model zaskarżenia zażaleniem postanowienia o odrzuceniu skargi w zależności od tego: czy została ona wniesiona w związku z orzeczeniem zapadłym w pierwszej instancji, czy też podniesiono w niej nieważność postępowania w drugiej lub jednocześnie pierwszej i drugiej instancji. W pierwszym wypadku do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania zastosowanie znajdzie art. 394 k.p.c. Natomiast w przypadku, gdy skargę o wznowienie postępowania odrzuci sąd drugiej instancji, jego postanowienie będzie zaskarżalne jedynie na podstawie art. 394¹ § 2 k.p.c. O ile w świetle art. 394 k.p.c. wniesienie zażalenia na postanowienie kończące postępowanie w sprawie nie zostało uzależnione od spełnienia dodatkowych przesłanek, o tyle zgodnie z art. 394¹ § 2 k.p.c. zażalenie przysługuje jedynie w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna.

Różne traktowanie nie musi oznaczać automatycznie naruszenia zasady równości. Zróżnicowanie w zakresie zasad zaskarżenia zażaleniem postanowień kończących postępowanie o wznowienie pozbawione jest cech arbitralności. Stanowi bowiem konsekwencję wyłącznej właściwości sądu uprawnionego do wznowienia postępowania.

W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, zaskarżony przepis ma na celu stworzenie mechanizmu, w ramach którego Sąd Najwyższy nie tyle rozpoznaje sprawę, ile kontroluje sąd drugiej instancji, czy wydanym postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie nie narusza prawa, a w razie stwierdzenia takiego naruszenia, z reguły "kasuje" takie postanowienie.

Zażalenie przysługujące na podstawie zaskarżonego przepisu odnosi się zatem do sytuacji wyjątkowej, w której zwykły środek odwoławczy może inicjować kontrolę orzeczeń wydanych w drugiej instancji. Zważywszy na autonomiczny i szczególny status ustrojowy Sądu Najwyższego należy uznać, że jest on w omawianej sytuacji procesowej sądem zażaleniowym w ściśle określonym zakresie, przy czym w każdym ustawowo przewidzianym wypadku rozpatruje wyłącznie zażalenia na postanowienia sądu drugiej instancji, sam zaś nigdy nie jest - poza wyjątkiem przewidzianym w art. 390 § 1 k.p.c. sądem drugiej instancji.

Art. 394¹ § 2 stanowi element szeroko rozumianego dostępu do Sądu Najwyższego w postępowaniu cywilnym, który wykracza poza gwarantowaną przez konstytucję dwuinstancyjność sądownictwa powszechnego. Rozpoznając zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania, Sąd Najwyższy działa przede wszystkim w oparciu o odpowiednio stosowane reguły postępowania inicjowanego skargą kasacyjną. Zgodnie zaś z utrwalonym w orzecznictwie konstytucyjnym stanowiskiem przepisy procesowe nie muszą zapewniać stronom prawa do rozpatrzenia każdej sprawy przez Sąd Najwyższy.

Rozprawie przewodniczyła sędzia TK Maria Gintowt - Jankowicz, sprawozdawcą był sędzia TK Mirosław Wyrzykowski.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

12 stycznia 2010 r. o godz. 9.30 Trybunał Konstytucyjny rozpozna skargę konstytucyjną Tadeusza J. dotyczącą braku możliwości wniesienia do Sądu Najwyższego zażalenia na postanowienie Sądu Apelacyjnego o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania.

Trybunał Konstytucyjny orzeknie w sprawie zgodności art. 394¹ § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku - Kodeks postępowania cywilnego z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 , art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 konstytucji.

Sąd Apelacyjny odrzucił zażalenie na postanowienie sądu odrzucające skargę o wznowienie postępowania w sprawie powództwa Tadeusza J. przeciwko PZU SA zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu apelacyjnego. Powodem odrzucenia zażalenia był brak możliwości rozpatrzenia go przez Sąd Najwyższy na podstawie kwestionowanych przepisów. Zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji, odrzucające skargę o wznowienie postępowania w sprawach, w których nie przysługuje skarga kasacyjna - nie jest uwzględnione w katalogu określonych w tych przepisach przypadków, dopuszczalnych zażaleń do SN. Zdaniem skarżącego narusza to jego konstytucyjne prawo do właściwej procedury oraz zasadę równości.  

Kwestionowane przepisy wyłączające możliwość złożenia zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania, gdy sądem orzekającym w sprawie skargi jest sąd apelacyjny, pozbawiają stronę możliwości bycia wysłuchanym - podkreśla skarżący.  Ponadto pozbawiają właściwej procedury, która umożliwiałaby kontrolę postępowania w sprawie o wznowienie postępowania.

Zdaniem skarżącego rozpatrzenie wniosku o wznowienie postępowania nie może być prowadzone w ramach tego samego postępowania, o którego wznowienie wystąpiono. W postępowaniach z wniosku o wznowienie i po wznowieniu postępowania dokonywana jest merytoryczna ocena dowodów, która z zasady powinna być przeprowadzona w dwóch niższych  (nie kasacyjnych) instancjach.  

Rozprawie będzie przewodniczyła sędzia TK Maria Gintowt - Jankowicz, sprawozdawcą będzie sędzia TK Mirosław Wyrzykowski.