P 66/07

Przepisy o odpowiedzialności zawodowej doradców inwestycyjnych naruszają konstytucyjną zasadę niedziałania prawa wstecz.

12 maja 2009 r. o godz. 13.30 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał pytanie prawne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczące zastosowania ustawy o obrocie instrumentami finansowymi wobec stanów faktycznych zaszłych w czasie obowiązywania ustawy - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 220 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi) w zakresie, w jakim stanowi podstawę do zastosowania art. 130 ust. 1 tej ustawy do stanów faktycznych zaszłych w czasie obowiązywania ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami, jest niezgodny z art. 2 konstytucji. W pozostałym zakresie Trybunał umorzyć postępowanie.

Zgodnie z art. 130 ust. 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi "Komisja może skreślić maklera lub doradcę z listy albo zawiesić jego uprawnienia do wykonywania zawodu na okres od 3 miesięcy do 2 lat na skutek naruszenia w związku z wykonywaniem zawodu przepisów prawa lub regulaminów i innych przepisów wewnętrznych, do których przestrzegania makler lub doradca jest zobowiązany w związku z wykonywaniem zawodu". W świetle art. 220 ust. 1 tej ustawy, zasady te stosuje się do spraw "wszczętych i niezakończonych" przed dniem jej wejścia w życie.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego mechanizm stosowania ustawy o obrocie z 2005 r. do postępowań w sprawie odpowiedzialności zawodowej doradców inwestycyjnych za czyny popełnione przed wejściem w życie tej ustawy narusza zasadę niedziałania prawa wstecz, wynikającą z art. 2 konstytucji. Łamie ona zasadę niedopuszczalności stanowienia norm retroaktywnych. W sferze szeroko rozumianych przepisów represyjnych niedopuszczalne jest stanowienie norm działających wstecz. Zaskarżona ustawa prowadzi do pogorszenia sytuacji doradców inwestycyjnych w porównaniu do poprzedniego stanu prawnego, ponieważ m.in. powoduje zastosowanie surowszych sankcji. Choć sama odpowiedzialność doradców inwestycyjnych za naruszenie przepisów w związku z wykonywaniem zawodu ma oparcie w wartościach konstytucyjnych, to nie jest dopuszczalne stanowienie w tym obszarze przepisów z mocą wsteczną.

Bezpośrednim rezultatem niniejszego wyroku jest możliwość stosowania do czynów popełnionych przed wejściem w życie ustawy o obrocie z 2005 r. - zarówno, jeżeli chodzi o kwalifikację prawną, jak i o sankcje - w całości przepisów poprzedniej ustawy o obrocie z 1997 r. Z uwagi na zasadę pewności prawa Trybunał Konstytucyjny uważa za potrzebne dokonanie odpowiednich zmian w ustawie o obrocie z 2005 r.

Rozprawie przewodniczył sędzia TK Marek Kotlinowski, sprawozdawcą był sędzia TK Wojciech Hermeliński.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

12 maja 2009 r. o godz. 13.30 Trybunał Konstytucyjny rozpozna pytanie prawne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczące zastosowania ustawy o obrocie instrumentami finansowymi wobec stanów faktycznych zaszłych w czasie obowiązywania ustawy - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi.

Trybunał Konstytucyjny orzeknie w sprawie zgodności art. 220 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o obrocie instrumentami finansowymi w zakresie, w jakim stanowi podstawę do zastosowania art. 130 ust. 1 tej ustawy do stanów faktycznych zaszłych w czasie obowiązywania ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi z art. 2 i art. 32 ust. 1 konstytucji.

Postępowanie w sprawie doradcy inwestycyjnego Jakuba B. zostało wszczęte postanowieniem przewodniczącego Komisji Papierów Wartościowych i Giełd w celu ustalenia czy w sposób należyty wykonywał zawód lub nie naruszył przepisów prawa w związku z wykonywaniem zawodu. W toku postępowania stwierdzono, że Jakub B. zatrudniony na stanowisku dyrektora ds. portfeli akcyjnych przekazywał informacje osobom nieuprawnionym. W ocenie Komisji Papierów Wartościowych i Giełd naruszył w ten sposób regulacje wewnętrzne dotyczące obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej. Uchybienia, jakich się dopuścił spowodowały nałożenie sankcji przewidzianych w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi. Komisja Papierów Wartościowych i Giełd zawiesiła jego uprawnienia do wykonywania zawodu doradcy inwestycyjnego na okres 3 miesięcy. Komisja Nadzoru Finansowego utrzymała tę decyzję.

We wniosku do pytającego sądu Jakub B. podniósł szereg zarzutów natury formalnej i merytorycznej oraz wniósł o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Wskazywał m.in. na rażące naruszenie prawa poprzez orzeczenie o nałożeniu na niego sankcji na podstawie przepisu ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, który nie obowiązywał w czasie zaistnienia po jego stronie zachowań podlegających temu rozstrzygnięciu. Zgodnie bowiem z przepisami obowiązującymi w czasie popełnienia przypisanych skarżącemu czynów naruszenie regulaminów nie było zagrożone tego rodzaju sankcją. Komisja Nadzoru Finansowego wniosła o oddalenie wniosku, gdyż kwestionowany przepis ma charakter przepisu prawa materialnego a nie proceduralnego i dawał podstawę do zastosowania w stosunku do Jakuba B. nowych przepisów.

Zdaniem pytającego sądu kwestionowany przepis ma charakter normy prawa materialnego, ponieważ porównując przepisy obu ustaw, nie można się dopatrzeć przepisów procesowych, które różniłyby postępowanie uregulowane w ustawie Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi od postępowania unormowanego w ustawie z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi. W tym stanie rzeczy kwestionowany przepis dotyczy spraw wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie tej ustawy, a zatem wszystkich zdarzeń objętych poprzednią ustawą z 21 sierpnia 1997 r. Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. Oznacza to, że przepisy ustawy o obrocie instrumentami finansowymi należy stosować do oceny skutków pewnych zdarzeń, które miały miejsce nie tylko po, ale i przed wejściem jej w życie. Stanowi to jednak złamanie konstytucyjnej zasady niedziałania prawa wstecz. Przepis jest niezgodny z konstytucją również dlatego, że o wszczęciu postępowania w sprawie, długości postępowania administracyjnego, terminie wydania decyzji decyduje sam organ, który w ten sposób ma wpływ na to, jakie przepisy będą miały zastosowanie w sprawie. Stawia to podmiot w niekorzystnym położeniu, bo tylko od woli organu zależeć będzie kwalifikacja prawna czynów. Ponadto zdaniem sądu przepisy ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi nie stwarzały podstawy do kwalifikacji naruszenia regulaminów jako nienależytego wykonywania zawodu.

Rozprawie będzie przewodniczył sędzia TK Marek Kotlinowski, sprawozdawcą będzie sędzia TK Wojciech Hermeliński.