P 45/08

Zasady przyznawania zasiłku rodzinnego są niezgodne z konstytucją.

30 czerwca 2009 r. o godz. 13.30 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał pytanie prawne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu dotyczące zasad przyznawania zasiłku rodzinnego.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 23 ust. 5 i art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W pozostałym zakresie Trybunał umorzył postępowanie ze względu na zbędność orzekania.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że kwestionowany przepis rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 2 czerwca 2005 r. jest niezgodny z konstytucją, ponieważ nie spełnia warunków określonych przez ustawodawcę co do zakresu spraw przekazanych do uregulowania w rozporządzeniu. Zmienia też na niekorzyść sytuację prawną osoby ubiegającej się o zasiłek rodzinny w stosunku do uregulowania przyjętego w art. 5 ust. 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, że w przypadku utraty dochodu prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny lub dochodu osoby uczącej się pomniejszonego o utracony dochód. Ustawodawca uzależnił prawo do pomniejszonego dochodu rodziny od samego faktu utraty dochodu przez kogoś z jej członków, niezależnie od tego kiedy ta utrata nastąpiła i w jakim terminie nastąpiło ewentualne uzyskanie innego dochodu. Tymczasem § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej ograniczył stosowanie instytucji z art. 5 ust. 4 ustawy wprowadzając przesłankę negatywną w postaci uzyskania innego dochodu w tym samym roku kalendarzowym. Wyłącza to przewidziane art. 5 ust. 4 ustawy pomniejszenie dochodu rodziny w sytuacji, gdy utrata i uzyskanie innego dochodu nastąpiły w tym samym roku kalendarzowym. Kwestionowany przepis rozporządzenia zawiera więc unormowanie, które - wbrew ustawie - ogranicza możliwość korzystania przez osoby ubiegające się o zasiłek rodzinny z przysługującego im na podstawie art. 5 ust. 4 ustawy prawa do odliczenia od dochodu rodziny dochodu utraconego.

Rozprawie przewodniczył wiceprezes TK Janusz Niemcewicz, a sprawozdawcą był sędzia TK Marek Mazurkiewicz.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

30 czerwca 2009 r. o godz. 13.30 Trybunał Konstytucyjny rozpozna pytanie prawne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu dotyczącą zasad przyznawania zasiłku rodzinnego.

Trybunał Konstytucyjny orzeknie w sprawie zgodności przepisu § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, w brzmieniu nadanym przez § 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 marca 2006 roku, w zakresie w jakim wyłącza możliwość pomniejszenia dochodu rodziny w trybie art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych o dochód utracony, o jakim mowa w art. 3 pkt 23 ustawy, w części nie znajdującej pokrycia w innym dochodzie uzyskanym w tym samym roku kalendarzowym i nie utraconym do dnia zgłoszenia wniosku o zasiłek, z art. 5 ust. 4 w związku z art. 3 pkt 23 i art. 3 pkt 1, art. 5 ust. 4a w związku z art. 3 pkt 24 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 2, art. 32, art. 71 i art. 92 ust. 1 konstytucji.

Zdaniem pytającego sądu kwestionowany przepis rozporządzenia ma szerszy zakres normowania niż przewidziany w upoważnieniu ustawowym zawartym w art. 23 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym narusza konstytucję. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określa, w drodze rozporządzenia, sposób i tryb postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych, wstrzymywania lub zawieszania wypłat tych świadczeń, a także sposób ustalania dochodu uprawniającego do świadczeń rodzinnych. Kwestionowany przepis rozporządzenia, wprowadzając przesłankę negatywną do potrącenia dochodu utraconego, wykracza poza upoważnienie ustawowe. Zawarcie dodatkowych warunków potrącenia dochodu jest rozszerzeniem treści ustawy, które nie znajduje żadnego uzasadnienia i nie posiada podstawy prawnej.

W ocenie sądu kwestionowany przepis narusza również zasadę równości. Różnicuje on sytuację osób ubiegających się o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych ze względu na czas utraty i uzyskania dochodu. Kwestionowana regulacja doprowadza do niesprawiedliwego i dyskryminującego ograniczenia szans dzieci znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej tylko dlatego, że ich rodzic uzyskał dochód w tym samym roku kalendarzowym w jakim go utracił.

Rozprawie będzie przewodniczył wiceprezes TK Janusz Niemcewicz, a sprawozdawcą będzie sędzia TK Marek Mazurkiewicz.