SK 49/05

Przepisy blokujące sądową waloryzację zobowiązań pieniężnych powstałych przed dniem 30 października 1950 r. wyłącznie ze względu na kryterium terminu ich powstania są niezgodne z Konstytucją.

24 kwietnia 2007 r. o godz. 10. 00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał połączone skargi konstytucyjne Wiktora Z., Jolanty i Bogusława M. dotyczące wykupu przez Skarb Państwa obligacji wydanych przed 1939 rokiem.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że
- art. III i art. XIX ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. - Przepisy wprowadzające przepisy ogólne prawa cywilnego są zgodne z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 i art. 2 Konstytucji.
- art. XXXV ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające kodeks cywilny jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 i art. 2 Konstytucji.
- art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny w zakresie, w jakim ogranicza dostęp do waloryzacji sądowej, zagwarantowanej w art. 3581 § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w odniesieniu do zobowiązań pieniężnych powstałych przed dniem 30 października 1950 r., wynikających z obligacji emitowanych przez Skarb Państwa jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgodny z Konstytucją na okres 12 miesięcy od daty ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw.

W odniesieniu do pozostałych zarzutów zgłoszonych w rozpoznanych skargach konstytucyjnych Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie.
(link do sentencji w całości pod komunikatem)

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 12 ust. 1 ustawy z 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny ogranicza dostęp do waloryzacji sądowej, zagwarantowanej w art. 358¹ § 3 k.c. do zobowiązań pieniężnych powstałych po dniu 30 października 1950 r. i zamyka skarżącym możliwość odwołania się do tego mechanizmu, a sądowi jego zastosowanie. Rozwiązanie uniemożliwiające sądową waloryzację zobowiązań pieniężnych powstałych po dniu 30 października 1950 r. wyłącznie ze względu na kryterium terminu ich powstania jest niezgodne z Konstytucją.

Stwierdzenie niekonstytucyjności poddanych kontroli przepisów nie prowadzi automatycznie do wprowadzenia czy przywrócenia reguł obowiązujących przed ich wejściem w życie. Nie pociąga za sobą powstania praw na nowo w sytuacji, gdy zgodnie z obowiązującymi dotychczas przepisami wygasły. Nie powoduje też przekreślenia skutków upływu terminu przedawnienia.

Decyzja w kwestii ustawowego uregulowania samej możliwości oraz - ewentualnie - zakresu (wysokości) zadośćuczynienia osobom będącym posiadaczami takich papierów wartościowych należy do prawodawcy. Trybunał Konstytucyjny nie może zastępować ustawodawcy. Jednak w wypadku podjęcia prac nad ustawodawstwem zmierzającym do przynajmniej częściowego zadośćuczynienia osobom, które w związku z wojną lub z przeobrażeniami ustrojowymi następującymi bezpośrednio po jej zakończeniu, utraciły majątki, nie powinno się pozostawiać poza zakresem tej regulacji pewnych kategorii podmiotów z powodu przyjętego określonego katalogu przedmiotowego. Takie ograniczenie, jak wynika ze standardów zakreślonych w dotychczasowym orzecznictwie TK, powinno znajdować uzasadnienie w świetle konstytucyjnych zasad równości i proporcjonalności. Trybunał Konstytucyjny zdecydował się na odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgodny z Konstytucją dając tym samym czas parlamentowi na uregulowanie sytuacji prawnej posiadaczy przedwojennych obligacji. Jeżeli w tym w okresie parlament nie uchwali odpowiednich uregulowań, wówczas strony uzyskają możliwość realizacji swoich uprawnień na drodze sądowej z zastosowaniem waloryzacji sądowej dochodzonych roszczeń. Orzeczenie Trybunału usuwa przeszkodę formalną uniemożliwiającą takie działania. Trybunał podkreślił, że nie oznacza to i nie wynika z orzeczenia TK, że sąd waloryzujący roszczenie jest związany treścią tego orzeczenia co do zakresu, kierunku czy rozmiarów dokonywanej ewentualnie waloryzacji. W sprawach rewaloryzacji upływ czasu wymusza połowiczność rozwiązań. Niektórych skutków upływu czasu orzekając o niekonstytucyjności Trybunał zniweczyć nie może. Związanie TK granicami skargi konstytucyjnej spowodowało, że sentencja wyroku dotyczy tylko zobowiązań pieniężnych wynikających z obligacji emitowanych przez Skarb Państwa i powstałych przed 30 października 1950r.

Rozprawie przewodniczyła sędzia TK Ewa Łętowska, a sprawozdawcą był sędzia TK Wojciech Hermeliński.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

24 kwietnia 2007 r. o godz. 10. 00 Trybunał Konstytucyjny rozpozna połączone skargi konstytucyjne Wiktora Z., Jolanty i Bogusława M. dotyczące wykupu przez Skarb Państwa obligacji wydanych przed 1939 rokiem.

Trybunał Konstytucyjny orzeknie w sprawie zgodności:
- art. III ustawy z dnia 18 lipca 1950 roku - Przepisy wprowadzające przepisy ogólne prawa cywilnego z art. 2 i art. 64 ust. 1 w związku z art. 21 Konstytucji;
- art. XIX ustawy z dnia 18 lipca 1950 roku - Przepisy wprowadzające przepisy ogólne prawa cywilnego z art. 2, art. 64 ust. 1, 2 w związku z art. 21 Konstytucji;
- art. XXXV ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku - Przepisy wprowadzające kodeks cywilny z art. 2, art. 64 ust. 1, 2 w związku z art. 21 Konstytucji;
- art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny z art. 2, art. 32 ust. 1 w związku z art. 37 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2, art. 64 ust. 1, 2 w związku z art. 21 Konstytucji;
- art. 5 dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku o zaciąganiu nowych i określeniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych z art. 2, art. 64 ust. 1, 2 w związku z art. 21 Konstytucji;
- art. 6 dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku o zaciąganiu nowych i określeniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych z art. 2, art. 64 ust. 1, 2 w związku z art. 21 Konstytucji;
- art. 7 dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku o zaciąganiu nowych i określeniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych z art. 2, art. 64 ust. 1, 2 w związku z art. 21 Konstytucji;
- art. 8 dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku o zaciąganiu nowych i określeniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych z art. 2, art. 64 ust. 1, 2 w związku z art. 21 Konstytucji;
- art. 11 dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku o zaciąganiu nowych i określeniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych z art. 2, art. 64 ust. 1, 2 w związku z art. 21 Konstytucji;
- art. 6 ustawy z dnia 28 października 1950 roku o zmianie systemu pieniężnego z art. 2, art. 64 ust. 1, 2 w związku z art. 21 Konstytucji;
- art. 8 ustawy z dnia 28 października 1950 roku o zmianie systemu pieniężnego z art. 2, art. 64 ust. 1, 2 w związku z art. 21 Konstytucji;
- całości dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku o zaciąganiu nowych i określeniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych z art. 21, art. 64 w związku z art. 2 Konstytucji;
- art. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku o denominacji złotego z art. 21, art. 64 w związku z art. 2 Konstytucji;
- art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku o denominacji złotego z art. 21, art. 64 w związku z art. 2 Konstytucji.

Skarżący Wiktor Z. oraz Jolanta i Bogusław M. są posiadaczami przedwojennych obligacji. Państwo nie podjęło faktycznej realizacji zobowiązań wynikających z przedwojennych obligacji Skarbu Państwa i po wojnie nie były one nigdy obsługiwane. Skarżący wystąpili zatem z żądaniem zapłaty na drogę postępowania sądowego. W przypadku Wiktora Z. Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że roszczenia skarżącego się przedawniły, a w przypadku Jolanty i Bogusława M., że naprawienie krzywd należy do ustawodawcy. Wniesione kasacje zostały odrzucone. Zdaniem skarżących pobranie od obywatela określonej sumy pieniędzy z gwarancją jej zwrotu za odpowiednim oprocentowaniem, a następnie taka zmiana przepisów, aby pożyczki w ogóle nie trzeba było zwracać stanowi nadużycie prawa z naruszeniem zasad prawa międzynarodowego i krajowego. Ponadto zdaniem skarżących zostały naruszone konstytucyjne zasady m.in. ochrony prawa własności i równej dla wszystkich ochrony praw majątkowych.

Rozprawie będzie przewodniczyła sędzia TK Ewa Łętowska, a sprawozdawcą będzie sędzia TK Wojciech Hermeliński.