K 51/05

Wprowadzanie sztywnych regulacji dotyczących świadczenia w celu przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu lub prawo własności stanowią ingerencje ustawodawcy w stosunki cywilnoprawne między spółdzielnią a jej członkami. Ustanowienie obowiązku spłaty przypadających na dany lokal zobowiązań spółdzielni z tytułu kredytów i pożyczek zaciągniętych na sfinansowanie kosztów remontów nieruchomości stanowi formę nieuzasadnionego zróżnicowania podmiotów podobnych i prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady równości.

Na rozprawach 19 lipca i 5 września 2006 r. Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie rozpoznał wniosek Grupy posłów na Sejm RP dotyczący spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: art. 11¹ ust. 1 pkt 2 i art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych w zakresie, w jakim przewidują obowiązek jednorazowej spłaty przypadającego na lokal uzupełnienia wkładu mieszkaniowego z tytułu modernizacji budynku, w rozumieniu art. 6¹ ust. 5 ustawy, są zgodne z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 2 i art. 75 ust. 1 Konstytucji. Art. 11¹ ust. 1 pkt 3 i art. 48 ust. 1 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim obciążają członków spółdzielni spłatą przypadających na ich lokale zobowiązań spółdzielni z tytułu kredytów i pożyczek zaciągniętych na sfinansowanie kosztów remontów nieruchomości, w których znajdują się ich lokale są niezgodne z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji. Art. 11¹ ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 pkt 5 ustawy w zakresie, w jakim pomija możliwość uregulowania w statucie korzystniejszych dla członków spółdzielni mieszkaniowej zasad rozliczeń z tytułu przekształcenia prawa do ich lokali są niezgodne z art. 21 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Art. 12 ust. 1 pkt 2 i art. 17¹⁴ ust. 1 pkt 2 w zakresie, w jakim przewidują obowiązek jednorazowej spłaty przypadającego na lokal uzupełnienia wkładu mieszkaniowego z tytułu modernizacji budynku, w rozumieniu art. 6¹ ust. 5 ustawy, są zgodne z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji. Art. 12 ust. 1 pkt 3 i art. 17¹⁴ ust. 1 pkt 3 w zakresie, w jakim obciążają członków spółdzielni spłatą przypadających na ich lokale zobowiązań spółdzielni z tytułu kredytów i pożyczek zaciągniętych na sfinansowanie kosztów remontów nieruchomości, w których znajdują się ich lokale są niezgodne z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji. Art. 39 ust. 1 pkt 1 w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek jednorazowej spłaty przypadającego na lokal uzupełnienia wkładu mieszkaniowego z tytułu modernizacji budynku, w rozumieniu art. 6¹ ust. 5 ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Art. 39 ust. 1 pkt 2 w zakresie, w jakim obciąża członków spółdzielni spłatą przypadających na ich lokale zobowiązań spółdzielni z tytułu kredytów i pożyczek zaciągniętych na sfinansowanie kosztów remontów nieruchomości, w których znajdują się ich lokale jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji.

(sentencja w całości pod komunikatem prasowym)

Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepisy wprowadzające sztywne regulacje dotyczące świadczenia w celu przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu lub prawo własności stanowią ingerencje ustawodawcy w stosunki cywilnoprawne między spółdzielnią a jej członkami. Polega ona na wiążącym ustaleniu wysokości świadczenia spełnianego przez członka na jej rzecz. Przepisy te wykluczają swobodę spółdzielni w kształtowaniu wysokości świadczenia spełnianego przez członka, który ubiega się o przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w prawa własności lokalu. Zdaniem Trybunału nie jest dopuszczalne wprowadzenie przez strony korzystniejszych dla spółdzielcy zasad rozliczeń.

Wnioskodawca zakwestionował również przepisy w zakresie, w jakim wprowadzają obowiązek jednorazowej spłaty przypadającego na lokal uzupełnienia wkładu mieszkaniowego z tytułu modernizacji. Chodziło również obciążanie członków spółdzielni spłatą przypadających na ich lokale zobowiązań spółdzielni z tytułu kredytów i pożyczek zaciągniętych na sfinansowanie kosztów remontów nieruchomości, w których znajdują się ich lokale w związku z przekształceniem praw do lokali w prawa spółdzielcze własnościowe oraz prawa odrębnej własności lokali. Członkowie spółdzielni, właściciele lokali nie będący członkami spółdzielni oraz osoby nie będące członkami spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze własnościowe prawa do lokali ponoszą koszty remontów nieruchomości. Zgodnie z obowiązującym przepisem spółdzielnia tworzy fundusz na remonty zasobów mieszkaniowych. Odpisy na ten fundusz obciążają koszty gospodarki zasobami mieszkaniowymi stanowiącymi mienie spółdzielni. Obowiązek świadczenia na fundusz dotyczy członków spółdzielni, właścicieli lokali, właścicieli lokali nie będących członkami spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu na podstawie zaskarżonych przepisów. W rezultacie osoby, które nabywają te prawa po dokonaniu spłat przypadających na dany lokal zobowiązań spółdzielni z tytułu kredytów i pożyczek zaciągniętych za sfinansowanie kosztów remontów nieruchomości nie przestaną brać udziału w spłacie zobowiązań, jeżeli są one spłacane z funduszu remontowego. Zdaniem Trybunału ustanowienie obowiązku spłaty przypadających na dany lokal zobowiązań spółdzielni z tytułu kredytów i pożyczek zaciągniętych na sfinansowanie kosztów remontów nieruchomości stanowi więc formę nieuzasadnionego zróżnicowania podmiotów podobnych i prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady równości.

Rozprawie przewodniczył prezes TK Marek Safjan, a sprawozdawcą był sędzia TK Janusz Niemcewicz.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

19 lipca o godz. 9.15 Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie rozpoznawał wniosek Grupy posłów na Sejm RP dotyczący spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Trybunał postanowił rozprawę odroczyć do 5 września, godz. 10.00.

Rozprawie przewodniczył prezes TK Marek Safjan, a sprawozdawcą był sędzia TK Janusz Niemcewicz.

19 lipca o godz. 9.15 Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie rozpozna wniosek Grupy posłów na Sejm RP dotyczący spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.

Trybunał Konstytucyjny orzeknie w sprawie zgodności:
- art. 11¹; art. 17¹ ust. 1 do 4; art. 17³; art. 17⁴ ; art. 17⁵ i art.17⁷ ustawy z dnia 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowych z art. 2, art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji;
- art. 11¹ ust. 1 pkt 5 oraz art. 12 ust. 1 pkt 5 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych z art. 2, art. 32, art. 21 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji;
- art. 11¹ ust. 1 pkt 2 i 3, art. 12 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 17¹⁴ ust. 1 pkt 2 i 3, art. 39 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 48 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 2, art. 75 ust. 1 i 2 Konstytucji w zakresie, w jakim wprowadza obowiązek jednorazowej spłaty przypadającego na lokal uzupełnienia wkładu mieszkaniowego z tytułu modernizacji budynku w rozumieniu art. 61 ust. 5, oraz w jakim obciąża członków spółdzielni spłatą przypadających na ich lokale zobowiązań spółdzielni z tytułu kredytów i pożyczek zaciągniętych na sfinansowanie kosztów remontów nieruchomości, w których znajdują się ich lokale w związku z przekształcaniem praw do lokali w prawa spółdzielcze własnościowe oraz w prawa odrębnej własności lokali.

Ustawa nowelizująca z 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych wbrew wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2005 r. (K 42/02) nie stworzyła mechanizmu finansowego wyrównania istotnej różnicy między spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu a prawem odrębnej własności tego lokalu. Członek spółdzielni ubiegający się o ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu wnosi wkład budowlany według zasad określonych w statucie i umowie w wysokości odpowiadającej całości kosztów budowy przypadających na jego lokal. Jeżeli część wkładu budowlanego została pokryta z kredytu, który zaciągnęła spółdzielnia, członek jest zobowiązany do uczestniczenia w spłacie tego kredytu wraz z odsetkami w części przypadającej na jego lokal. Przepisy dotyczące członka spółdzielni ubiegającego się o ustanowienie odrębnej własności lokalu są analogiczne. Zdaniem wnioskodawcy zróżnicowanie praw do lokali przysługujących członkom (spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu, odrębna własność lokalu), którzy ponieśli pełne koszty budowy koliduje m.in. z zasadą sprawiedliwości społecznej.

W wyroku z 2005 r. TK wskazał, że ustawodawca nie może określać dla spółdzielni sztywnych warunków przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w prawo własności. Ustawa nowelizująca z 3 czerwca 2005 r. pozwala na zmniejszenie o 50 proc. spłaty wartości pomocy uzyskanej przez spółdzielnię i na odpowiednie pomniejszenie wpłaty różnicy pomiędzy wartością rynkową lokalu a zwaloryzowaną wartością całego wkładu mieszkaniowego w sytuacji przekształcania przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w spółdzielcze własnościowe prawo bądź prawo odrębnej własności. Ustawodawca zwykły wprowadził więc sztywny zapis - 50 proc. obniżki, przez co naruszył - zdaniem wnioskodawcy - konstytucyjną zasadę ochrony własności majątku spółdzielni mieszkaniowej Ponadto kwestionowane przepisy wprowadzają zupełnie nową zasadę przekształceń własnościowych opartą na rozliczeniu mieszkania według jego wartości rynkowej, podczas gdy dotąd obowiązywała zasada rozliczeń związanych z kosztami budowy. Zdaniem wnioskodawcy narusza to Konstytucję, bo niektórzy członkowie spółdzielni mogli nabyć prawo własności lokalu według rozliczeń kosztowych, a od innych wymaga się rozliczeń według wartości rynkowej lokalu.

Ponadto zdaniem wnioskodawcy wymóg spłaty uzupełnienia wkładu mieszkaniowego przypadającego na dany lokal dyskryminuje tych którzy złożyli wniosek o przeniesienie własności lokalu oraz znacznie utrudnia realizację prawa do uzyskania własności. Członkowie spółdzielni mieszkaniowych dokonując przez kilkadziesiąt lat wpłat na fundusz remontowy finansowali koszty dociepleń budynków i wymiany stolarki okiennej i drzwiowej. Ustawa nakłada więc na nich obowiązek zapłacenia za coś, za co już zapłacili.

Rozprawie będzie przewodniczył prezes TK Marek Safjan, a sprawozdawcą będzie sędzia TK Janusz Niemcewicz.