K 30/06

8 listopada 2006 r. o godz. 9.15 Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie rozpoznał wniosek Krajowej Rady Radców Prawnych dotyczący kompetencji samorządu radców prawnych.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:
1. Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw w zakresie, w jakim nie zawiera przepisów przejściowych regulujących zagadnienia intertemporalne dotyczące długości kadencji organów samorządu radców prawnych i maksymalnej liczby kadencji, nie jest niezgodna z art. 2 Konstytucji.

2. Art. 2 pkt 23 lit. a ustawy z 30 czerwca 2005 r. zmieniający brzmienie art. 60 pkt 8 lit. c ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w zakresie, w jakim pozbawił samorząd radcowski wpływu na ustalanie zasad składania egzaminu radcowskiego, odpowiedniego do sprawowanej pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu radcy prawnego, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

3. Art. 6 ust. 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 2 ustawy z 30 czerwca 2005 r. powołanej w punkcie 1, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji.

4. Art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z 6 lipca 1982 r., w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z 30 czerwca 2005 r. w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

5. Art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy z 6 lipca 1982 r. w brzmieniu nadanym przez art. 71 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, jest zgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

6. Art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. b ustawy z 30 czerwca 2005 r. jest zgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 2 Konstytucji.

7. Art. 25 ust. 2 pkt 2-4 ustawy z 6 lipca 1982 r. w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. b ustawy z 30 czerwca 2005 r. jest niezgodny z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji.

8. Art. 25 ust. 2 pkt 5 ustawy z 6 lipca 1982 r. w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. b ustawy z 30 czerwca 2005 r. powołanej w punkcie 1, jest zgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 2 Konstytucji.

9. Art. 36¹ ust. 1 i 6 ustawy z 6 lipca 1982 r. w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 19 ustawy z 30 czerwca 2005 r. jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

10. Art. 36⁹ ust. 2 i 3 ustawy z 6 lipca 1982 r., w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 20 ustawy z 30 czerwca 2005 r. jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

PRZEPISY POWOŁANE W CZĘŚCI I W PUNKTACH 2, 3, 4, 7, 9 ORAZ 10 TRACĄ MOC OBOWIĄZUJĄCĄ Z DNIEM 31 GRUDNIA 2006 R.

I. Trybunał Konstytucyjny rozpatrzył wniosek Krajowej Rady Radców Prawnych o zbadanie zgodności z Konstytucją:
1) ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361; dalej: ustawa zmieniająca), w zakresie braku przepisów przejściowych regulujących podstawowe zagadnienia intertemporalne związane z wprowadzeniem jej w życie, to jest długości kadencji organów samorządu radców prawnych i maksymalnej liczby kadencji, z art. 2 Konstytucji;
2) art. 2 pkt 23 lit. a ustawy zmieniającej z art. 17 ust. 1 Konstytucji. (Zarzut dotyczy pozbawienia wpływu samorządu radcowskiego na ustalanie zasad składania egzaminu radcowskiego, co uznano we wniosku za tożsame z naruszeniem konstytucyjnej gwarancji odpowiedniej pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu radcy prawnego);
3) art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.; dalej ustawa o radcach prawnych), w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 2 ustawy zmieniającej, z art. 2 Konstytucji. (Zarzut dotyczy wprowadzenia możliwości świadczenia pomocy prawnej w zakresie konstytucyjnej kategorii "zawodu zaufania publicznego", przez osoby z wyższym wykształceniem prawniczym nie posiadające tytułu zawodowego "radca prawny", co uznano we wniosku za naruszenie konstytucyjnie przyznanych samorządowi radcowskiemu prerogatyw w zakresie sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu zaufania publicznego);
4) art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy zmieniającej, z art. 17 ust. 1 Konstytucji. (Zarzut dotyczy dopuszczenia bez aplikacji i egzaminu do zawodu radcy prawnego osób, które pomyślnie zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny);
5) art. 25 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych, w brzmieniu nadanym przez art. 71 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 168, poz. 1417 ze zm.; dalej: ustawa o Prokuratorii Generalnej), z art. 17 ust. 1 Konstytucji. (Zarzut dotyczy dopuszczenia bez aplikacji i egzaminu do zawodu radcy prawnego osób, które co najmniej przez trzy lata zajmowały stanowisko radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa);
6) art. 25 ust. 2 pkt 1-5 w zw. z art. 25 ust. 2a i 2b ustawy o radcach prawnych, w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. b ustawy zmieniającej, z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji; (Zarzut dotyczy dopuszczenia do egzaminu radcowskiego bez obowiązku odbycia aplikacji kilku kategorii osób: doktorów nauk prawnych; osób które po ukończeniu studiów prawniczych przez co najmniej 5 lat, w okresie nie dłuższym niż 8 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie, były zatrudnione na podstawie umowy o pracę na stanowiskach związanych ze stosowaniem lub tworzeniem prawa; które po ukończeniu studiów prawniczych wykonywały osobiście, w sposób ciągły, na podstawie umów do których stosuje się przepisy o zleceniu, usługi polegające na stosowaniu lub tworzeniu prawa przez okres co najmniej 5 lat, w okresie nie dłuższym niż 8 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego; które po ukończeniu studiów prawniczych prowadziły przez okres co najmniej 5 lat, w okresie nie dłuższym niż 8 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego działalność gospodarczą obejmującą świadczenie pomocy prawnej; osoby, które pracowały przez okres co najmniej 5 lat, w okresie nie dłuższym niż 8 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego na stanowisku referendarza sądowego lub asystenta sędziego);
7) art. 36¹ ust. 1 i 6 ustawy o radcach prawnych, w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 19 ustawy zmieniającej, z art. 17 ust. 1 Konstytucji. (Zarzut dotyczy pozbawienia samorządu radcowskiego wpływu na treść egzaminu radcowskiego);
8) art. 36⁹ ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych, dodanego przez art. 2 pkt 20 ustawy zmieniającej, z art. 17 ust. 1 Konstytucji. (Zarzut dotyczy pozbawienia samorządu radcowskiego wpływu na tryb odwołań od wyników egzaminu radcowskiego).

II. W wyroku z 19 kwietnia 2006 r. (K 6/06) Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie orzekł o niezgodności z Konstytucją kilku przepisów zmieniających Prawo o adwokaturze.
Przepisy zaskarżone w niniejszej sprawie regulują niemal analogiczny zakres spraw, jak będące przedmiotem sprawy K 6/06, z tym, że chodzi w tym wypadku o przepisy dotyczące radców prawnych. Ścisły związek obu spraw spowodował, że zasady rozstrzygnięcia Trybunału w obydwu sprawach są identyczne.
W sprawie K 30/06 zarzuty niekonstytucyjności dotyczą czterech kwestii nieobjętych wnioskiem w sprawie K 6/06. Są to:
- Zarzut pominięcia w przepisach przejściowych (dotyczących wejścia w życie nowelizacji zmieniającej ustawę o radcach prawnych) regulacji kwestii związanych ze skróceniem kadencji organów samorządowych oraz wprowadzenia ograniczenia co do liczby kadencji, na które mogą być powołane osoby pełniące funkcje samorządowe;
- Możliwość wpisania na listę radców prawnych bez aplikacji i złożenia egzaminu osób, które przez co najmniej trzy lata zajmowały stanowisko radcy Prokuratorii Generalnej;
- Możliwości złożenia egzaminu radcowskiego bez aplikacji przez doktorów nauk prawnych oraz przez osoby, które przez okres co najmniej 5 lat, w okresie nie dłuższym niż 8 lat pracowały na stanowisku referendarza lub asystenta sędziego.

III. Trybunał Konstytucyjny uznał, że:
1) Brak przepisów przejściowych w ustawie zmieniającej regulujących długość kadencji organów samorządu radców prawnych i maksymalną liczbę kadencji - nie jest niezgodny z art. 2 Konstytucji.
2) Pozbawienie samorządu radcowskiego wpływu na ustalanie zasad składania egzaminu radcowskiego odpowiedniego do sprawowanej pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu radcy prawnego (art. 2 pkt 23 lit. a ustawy zmieniającej) - jest niezgodne z art. 17 ust. 1 Konstytucji.
3) Wprowadzenie możliwości świadczenia pomocy prawnej w zakresie konstytucyjnej kategorii "zawodu zaufania publicznego", przez osoby z wyższym wykształceniem prawniczym nie posiadające tytułu zawodowego "radca prawny" (art. 6 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 2 ustawy zmieniającej) - jest niezgodne z art. 2 Konstytucji;
4) Dopuszczenie do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu egzaminów: sędziowskiego, prokuratorskiego, adwokackiego lub notarialnego nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym (art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy zmieniającej) - jest niezgodne z art. 17 ust. 1 Konstytucji.
5) Dopuszczenie do wykonywania zawodu radcy prawnego bez aplikacji i egzaminu radcowskiego osób, które przez co najmniej trzy lata zajmowały stanowisko radcy Prokuratorii Generalnej (art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 71 pkt 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa) - jest zgodne z art. 17 ust. 1 Konstytucji.
6) Dopuszczenie do egzaminu radcowskiego bez aplikacji doktorów nauk prawnych (art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. b ustawy zmieniającej) - jest zgodne z art. 17 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodne z art. 2 Konstytucji.
7) Dopuszczenie do egzaminu radcowskiego bez aplikacji osób które po ukończeniu studiów prawniczych przez co najmniej 5 lat, w okresie nie dłuższym niż 8 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie, były zatrudnione na podstawie umowy o pracę na stanowiskach związanych ze stosowaniem lub tworzeniem prawa; które po ukończeniu studiów prawniczych wykonywały osobiście, w sposób ciągły, na podstawie umów do których stosuje się przepisy o zleceniu, usługi polegające na stosowaniu lub tworzeniu prawa przez okres co najmniej 5 lat, w okresie nie dłuższym niż 8 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego; które po ukończeniu studiów prawniczych prowadziły przez okres co najmniej 5 lat, w okresie nie dłuższym niż 8 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego działalność gospodarczą obejmującą świadczenie pomocy prawnej; (art. 25 ust. 2 pkt 2-4 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. b ustawy zmieniającej) - jest niezgodne z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji.
8) Dopuszczenie do egzaminu radcowskiego bez aplikacji osób, które pracowały przez okres co najmniej 5 lat, w okresie nie dłuższym niż 8 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego na stanowisku referendarza sądowego lub asystenta sędziego (art. 25 ust. 2 pkt 5 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. b ustawy zmieniającej) - jest zgodne z art. 17 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodne z art. 2 Konstytucji.
9) Pozbawienie samorządu radcowskiego wpływu na treść egzaminu radcowskiego (art. 361 ust. 1 i 6 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 19 ustawy zmieniającej) - jest niezgodne z art. 17 ust. 1 Konstytucji.
10) Pozbawienie samorządu radcowskiego wpływu na tryb odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (art. 369 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 20 ustawy zmieniającej) - jest niezgodne z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

Wejście w życie wyroku w punktach stwierdzających niezgodność z Konstytucją jest odroczone do 31. 12. 2006 r.

Rozprawie przewodniczył prezes TK Jerzy Stępień, a sprawozdawcą była sędzia TK Ewa Łętowska.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Na wniosek Prokuratora Generalnego o odroczenie rozprawy, wyznaczona na 20 października 2006 r. rozprawa została odwołana. Nowy termin - 8 listopada 2006 r., godz. 9.15.

20 października o godz. 9.15 Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie rozpozna wniosek Krajowej Rady Radców Prawnych dotyczący kompetencji samorządu radców prawnych.

Trybunał Konstytucyjny orzeknie w sprawie zgodności:
- ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw z art. 2 Konstytucji w zakresie braku przepisów przejściowych regulujących podstawowe zagadnienia intertemporalne związane z wprowadzeniem jej w życie to jest długości kadencji organów samorządu radców prawnych i maksymalnej ilości kadencji;
- art. 2 pkt 23 lit. a) ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw zmieniającego brzmienie art. 60 pkt 8 lit. c) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych z art. 17 ust. l Konstytucji w zakresie, w jakim pozbawił samorząd radcowski wpływu na ustalenie zasad składania egzaminu radcowskiego, tym samym odpowiedniego sprawowania pieczy nad zawodem zaufania publicznego;
- art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych zmienionego przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw z art. 2 Konstytucji przez to, że narusza zasady przyzwoitej legislacji oraz wyłącza wymienione w nim osoby spod pieczy, która samorząd radców prawnych sprawuje nad należytym wykonywaniem zawodu zaufania publicznego;
- art. 25 ust. l pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych dodanego na podstawie art. 2 pkt 6 lit a) ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw z art. 17 ust. l Konstytucji, w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do zawodu radcy prawnego osób, które mimo złożenia wskazanym w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyka w zawodzie prawniczym;
- art. 25 ust. l pkt. 3 w związku z art. 28 ust. l pkt. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 71 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z art. 17 ust. l Konstytucji, w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które przez co najmniej 3 lata zajmowały stanowisko radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa nie wykazując się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym;
- art. 25 ust. 2 pkt l - 5 w związku z art. 25 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych dodanego na podstawie art. 2 pkt 6 lit b ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw z art. 2 Konstytucji przez to, że naruszają zasady przyzwoitej legislacji oraz są niezgodne z art. 17 ust. l Konstytucji przez to, że dopuszczają do egzaminu radcowskiego osoby, których weryfikacji przydatności do zawodu pozbawiony jest samorząd radców prawnych i naruszają tym samym uprawnienia samorządu radców prawnych w zakresie sprawowania pieczy nad zawodem zaufania publicznego;
- art. 36¹ ust. l i 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych zmieniony przez art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw są niezgodne z art. 17 ust. l Konstytucji przez to, że pozbawiając samorząd radców prawnych wpływu na przeprowadzanie egzaminu radcowskiego oraz sporządzanie przez Ministra Sprawiedliwości pytań na egzamin radcowski, naruszają uprawnienia samorządu radców prawnych w zakresie sprawowania pieczy nad zawodem zaufania publicznego;
- art. 36⁹ ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych dodanego przez art. 2 pkt 20 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw są niezgodne z art. 17 ust. l Konstytucji przez to, że pozbawiając samorząd radców prawnych wpływu na ustalanie wyniku egzaminu radcowskiego naruszają uprawnienia samorządu radców prawnych w zakresie sprawowania pieczy nad zawodem zaufania publicznego.

Wnioskodawca zarzuca ustawie z 30 czerwca 2005 roku brak wyczerpujących przepisów przejściowych. Ustawodawca pominął konieczność rozstrzygnięć dotyczących długości kadencji organów samorządu radców prawnych i maksymalnej liczby kadencji. Ponadto zdaniem wnioskodawcy samorząd radcowski został pozbawiony wpływu na ustalenie zasad składania egzaminu radcowskiego i odpowiedniego sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu radcy prawnego. Ustawodawca zwykły odebrał prawniczym samorządom zawodowym prawo do przeprowadzenie egzaminów zawodowych i przekazał je Ministrowi Sprawiedliwości. Zdaniem wnioskodawcy jednym z fundamentalnych elementów pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu jest decydowanie przez samorząd o prawie wykonywania określonego zawodu. W pojęciu tym mieści się prawo samorządów do przeprowadzenia egzaminów zawodowych. Kolejny kwestionowany przepis podważa celowość dalszego funkcjonowania aplikacji radcowskiej, a także adwokackiej. Możliwość świadczenia pomocy prawnej przez osoby z wyższym wykształceniem prawniczym, nie posiadające tytułu zawodowego radca prawny, zdaniem wnioskodawcy jest niezgodna z Konstytucją. W przypadku zawodu polegającego na świadczeniu pomocy prawnej w grę wchodzi ochrona podstawowych dóbr i interesów o charakterze zarówno ekonomicznym jak i osobistym obywateli oraz innych podmiotów. Profesjonalny i w pełni wykwalifikowany pełnomocnik stanowi element szeroko pojętego prawa do należytego wymiaru sprawiedliwości. Wnioskodawca kwestionuje także przepis, który zezwala na przepływ osób po egzaminie sędziowskim czy prokuratorskim do zawodów świadczących pomoc prawną. Niczym nieuzasadniony jest brak możliwości przepływu na tych samych zasadach osób po egzaminach radcowskim, adwokackim bądź notarialnym do sądów lub prokuratury. Powoduje to osłabienie korporacji radców prawnych jako korporacji zawodu zaufania publicznego. Przepis stwarzający możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które przez co najmniej 3 lata zajmowały stanowisko radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa nie wykazując się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, wnioskodawca uważa za niezgodny z Konstytucją. Osoby dopuszczane do wykonywania zawodu radcy prawnego w takim trybie nie będą wykazywać się odpowiednią praktyką, a tym samym zostaną naruszone uprawnienia samorządu radców prawnych w zakresie sprawowania pieczy nad zawodem zaufania publicznego. Także przepis, który zrównuje pozycję aplikantów radcowskich m.in. z osobami, które były zatrudnione na podstawie umowy o pracę na stanowiskach związanych ze stosowaniem lub tworzeniem prawa lub osobami, które po ukończeniu studiów prawniczych przez co najmniej 5 lat prowadziły działalność gospodarczą dotyczącą świadczeń pomocy prawnej, wnioskodawca uważa za nieuzasadniony. Osoby te nie dysponują wystarczająca wiedzą i doświadczeniem do wykonywania zawodu radcy prawnego. Wnioskodawca kwestionuje także przepisy pozbawiające samorząd radców prawnych wpływu na ustalanie wyniku egzaminu radcowskiego.

Rozprawie będzie przewodniczył prezes TK Jerzy Stępień, a sprawozdawcą będzie sędzia TK Ewa Łętowska.