K 6/06

Większe otwarcie na pomoc prawną musi opierać się na klarownych przesłankach i nie powinno pomijać odpowiednich instrumentów ochronnych, istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa prawnego osób korzystających z takiej pomocy.

19 kwietnia 2006 r. o godz. 9. 30. Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie rozpoznał wniosek Naczelnej Rady Adwokackiej dotyczący aplikacji adwokackich.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:
1. Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw jest zgodna z art. 118 ust. 3 oraz art. 119 ust. 1 i 2 Konstytucji.

2. Art. 1 pkt 5 lit. b ustawy z 30 czerwca 2005 r. powołanej w punkcie 1, zmieniający brzmienie art. 58 pkt 12 lit. b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze w zakresie, w jakim pozbawił samorząd adwokacki wpływu na ustalanie zasad składania egzaminu adwokackiego, odpowiedniego do sprawowanej pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu adwokata, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

3. Art. 5 ustawy z 30 czerwca 2005 r. powołanej w punkcie 1, w części dotyczącej aplikantów adwokackich, jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

4. Art. 4 ust. 1a ustawy z 26 maja 1982 r. powołanej w punkcie 2, dodany na podstawie art. 1 pkt 1 ustawy z 30 czerwca 2005 r. powołanej w punkcie 1, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji.

5. Art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z 26 maja 1982 r. powołanej w punkcie 2, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit. a ustawy z 30 czerwca 2005 r. powołanej w punkcie 1, w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji

6. Art. 66 ust. 1a pkt 2-4 ustawy z 26 maja 1982 r. powołanej w punkcie 2, dodany na podstawie art. 1 pkt 7 lit. b ustawy z 30 czerwca 2005 r. powołanej w punkcie 1, jest niezgodny z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji.

7. Art. 75a ustawy z 26 maja 1982 r. powołanej w punkcie 2, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 14 ustawy z 30 czerwca 2005 r. powołanej w punkcie 1, jest zgodny z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji.

8. Art. 75b-75j ustawy z 26 maja 1982 r. powołanej w punkcie 2, dodane na podstawie art. 1 pkt 15 ustawy z 30 czerwca 2005 r. powołanej w punkcie 1, są zgodne z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji.

9. Art. 76b ustawy z 26 maja 1982 r. powołanej w punkcie 2, dodany na podstawie art. 1 pkt 17 ustawy z 30 czerwca 2005 r. powołanej w punkcie 1, rozumiany jako odnoszący się również do aplikantów adwokackich, którzy rozpoczęli odbywanie aplikacji przed dniem wejścia w życie ustawy z 30 czerwca 2005 r. powołanej w punkcie 1, jest niezgodny z zasadą ochrony interesów w toku wynikającą z art. 2 Konstytucji.

10. Art. 78 ust. 1 i 6 ustawy z 26 maja 1982 r. powołanej w punkcie 2, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 19 ustawy z 30 czerwca 2005 r. powołanej w punkcie 1, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

11. Art. 78i ust. 2 i 3 ustawy z 26 maja 1982 r. powołanej w punkcie 2, dodany na podstawie art. 1 pkt 20 ustawy z 30 czerwca 2005 r. powołanej w punkcie 1, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

Przepisy wymienione w punktach 2, 4, 10 i 11 tracą moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego brak było wystarczających danych do stwierdzenia, że przy wnoszeniu poselskiego projektu ustawy oraz przy nadaniu ustawie nowelizującej ostatecznego kształtu nastąpiło naruszenie Regulaminu sejmu i Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny przyjął, że intencją ustawowodawcy było stworzenie specjalnej podstawy prawnej dla wykonywania usług prawniczych o mniej złożonym charakterze. Większe otwarcie na pomoc prawną musi opierać się jednak na klarownych przesłankach i nie powinno pomijać odpowiednich instrumentów ochronnych, istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa prawnego osób korzystających z takiej pomocy. Pozbawienie Naczelnej Rady Adwokackiej uprawnień do "ustalania zasad składania egzaminu adwokackiego" prowadzić może do uniemożliwienia lub zawężenia realizacji konstytucyjnej pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Dopuszczenie do wpisu na listę adwokatów osób, które nie mogą się wylegitymować nawet krótką praktyką zawodową, narusza w sposób ewidentny możliwość sprawowania pieczy przez organy samorządu adwokackiego nad należytym wykonywaniem zawodu adwokata. Zwrot np. usługi "polegające na stosowaniu prawa" przez osoby (prywatne) o wykształceniu prawniczym w oparciu o umowy "do których stosuje się przepisy o zleceniu" pozostaje niedookreślony . Prowadzi to do zastrzeżeń dotyczących niepełnego zachowania rygorów przyzwoitej legislacji. Trybunał stwierdził, że warunkiem właściwego sprawowania pieczy samorządu adwokackiego nad należytym wykonywaniem zawodu adwokata jest odpowiednio znaczący wpływ tego samorządu tak na zasady odbywania aplikacji adwokackiej jak też na zakres merytoryczny egzaminu adwokackiego rozumianego jako sprawdzian umiejętności zawodowych w tym zakresie. Warunku tego nie spełniają w dostatecznym stopniu przepisy nowelizowanej ustawy w zakresie składu komisji do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego. Wadą regulacji jest też brak przepisów przejściowych określających kwestię odpłatności aplikacji adwokackich rozpoczętych przed nowelizacją. Wada ta polega na niedostatecznej ochronie "interesów w toku".

Rozprawie przewodniczył prezes TK Marek Safjan, a sprawozdawcą był sędzia TK Marian Grzybowski.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

19 kwietnia 2006 r. o godz. 9. 30. Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie rozpozna wniosek Naczelnej Rady Adwokackiej dotyczący aplikacji adwokackich.

Trybunał Konstytucyjny orzeknie w sprawie zgodności: - ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw z art. 118 ust. 3 Konstytucji w związku z art. 34 ust. 2 pkt 5 Regulaminu Sejmu RP oraz z art. 119 ust. 1 i 2 Konstytucji;
- art. 4 ust. 1a ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji;
- art. 1 pkt 5 lit.b ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw z art. 17 ust. 1 Konstytucji;
- art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze z art. 17 ust. 1 Konstytucji;
- art. 66 ust. 1 a pkt 2 - 4 w związku z art. 66 ust. 1 b i 1 c ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze z art. 2 oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji;
- art. 75 a oraz art. 75 b - 75 j ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze z art. 17 ust. 1 Konstytucji;
- art. 78 oraz art. 78 a - 78 i ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze z art. 2 oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji;
8) art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw z art. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji;
9) art. 6 i art. 10 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw z art. 2 Konstytucji.

Wnioskodawcy kwestionują całą ustawę o zmianie ustawy o adwokaturze ze względu na to, że autorzy poprawek do rządowego projektu ustawy nie przedstawili skutków finansowych ustawy. Projekt rządowy zawierał wymaganą przez Konstytucję i Regulamin Sejmu ocenę skutków regulacji. Wymagań tych nie spełniał projekt poselski, w którym ograniczono się tylko do stwierdzenia, ze znikome koszty ustawy zostaną pokryte z budżetu Ministerstwa Sprawiedliwości. Ponadto zdaniem wnioskodawcy w trakcie prac legislacyjnych doszło do zastąpienia pierwotnego projektu rządowego nowym projektem określonym jako wniosek mniejszości. Doprowadziło to do tego, że projekt rządowy nie został poddany kompletnej procedurze legislacyjnej. Zdaniem wnioskodawców pozbawienie samorządu zawodowego faktycznego wpływu na nabór kandydatów na aplikację, a także prawa do określenia zasad egzaminu adwokackiego i jego przeprowadzenia narusza Konstytucję. Regulacja otwiera swobodny dostęp do korporacji zawodowej także i tym osobom, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski bądź radcowski, ale nigdy nie wykonywały zawodu. Niedopuszczalne jest by takie osoby miały nieograniczony dostęp do wykonywania zawodu zaufania publicznego. Wnioskodawcy kwestionują też rozwiązanie, pozwalające na świadczenie pomocy prawnej osobom nie należącym do korporacji zawodowej. Ustawa różnicuje sytuację prawną aplikantów, co do zasad zdawania egzaminu. Narusza również zasadę ochrony praw nabytych i przyzwoitej legislacji poprzez nałożenie obowiązków finansowych na aplikantów adwokackich, którzy rozpoczęli i odbywali aplikację według przepisów nie przewidujących odpłatności. Reguluje też terminy wejścia w życie nowelizacji. Generalnie obowiązuje zaledwie 14-dniowy okres dostosowawczy, przy czym niektóre przepisy stosuje się od stycznia 2006 r. Zaprzecza to, zdaniem wnioskodawcy, elementarnym regułom przyzwoitej legislacji.

Rozprawie będzie przewodniczył prezes TK Marek Safjan, a sprawozdawcą będzie sędzia TK Marian Grzybowski.