SK 44/04

23 maja 2005 r. o godz. 12.30 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną Jacka B. w sprawie obciążenia oskarżyciela prywatnego kosztami procesu w postępowaniu odwoławczym oraz kosztami sądowymi za postępowanie odwoławcze na rzecz Skarbu Państwa. Chodzi o sytuację, gdy Sąd Okręgowy, który zasądził te opłaty sprawę umorzył z powodu przedawnienia karalności.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:
- Art. 632 pkt 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego w zakresie, w jakim w sprawach z oskarżenia prywatnego, w razie umorzenia postępowania karnego z powodu przedawnienia karalności przewiduje, że koszty procesu obligatoryjnie ponosi oskarżyciel prywatny, jest niezgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji.
- Art. 101 § 2 i art. 102 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny są zgodne z art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz nie są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

W badanej sprawie Trybunał Konstytucyjny wyodrębnił dwa różne problemy konstytucyjne. Pierwszy dotyczył kosztów sądowych postępowania karnego z oskarżenia prywatnego i ich rozkładu w przypadku umorzenia postępowania, gdy podstawą umorzenia było przedawnienie. Drugi - zasadności istnienia przedawnienia karalności przestępstw oraz różnicowania terminów przedawnienia określonych w Kodeksie karnym w zależności od tego, czy chodzi o czyny ścigane z oskarżenia publicznego, czy też z oskarżenia prywatnego.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że państwo powinno ponosić konsekwencje czynności podejmowanych przez organy procesowe i przejmować obciążenia finansowe, które z nich wynikają. Proces nie byłby sprawiedliwy w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdyby jego kosztami - zwłaszcza wtedy, gdy zostały one spowodowane wadliwymi lub ze względów prawnych zbędnymi czynnościami procesowymi - obciążany był obywatel, który dochodzi należnej mu ochrony prawnej. Rozwiązanie takie nie dałoby się pogodzić także ze sformułowaną w art. 2 Konstytucji zasadą demokratycznego państwa prawnego oraz z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust.1 Konstytucji). Z zasady równości wynika także nakaz równego, czyli jednakowego traktowania wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się w takim samym stopniu tą samą cechą, co oznacza zarówno zakaz dyskryminowania, jak i faworyzowania takich osób. Sytuacja, w której państwo wymagałoby zapłaty od pokrzywdzonego, któremu - wbrew swoim obowiązkom - z powodu niedowładu organizacyjnego, nie było w stanie udzielić ochrony prawnej, jest w kontekście przepisów Konstytucji niedopuszczalna. A miało to właśnie miejsce w rozpatrywanej sprawie. Na skutek bowiem braku możliwości rozpoznania sprawy przed końcem terminu, doszło do umorzenia postępowania, a następnie obciążono kosztami procesu oskarżyciela prywatnego.

Trybunał Konstytucyjny uznał także, że art. 101 §2 i art. 102 Kodeksu karnego są zgodne z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji). W stosunku do wszystkich typów przestępstw prywatnoskargowych stosowane są takie same reguły wynikające z przepisów prawa karnego. Terminy przedawnienia w stosunku do tej grupy czynów są identyczne i nie są wewnętrznie różnicowane. Kwestionowane przepisy pozostają także w zgodzie z prawem do sądu, gdyż z samej skargi konstytucyjnej wynika, że skarżący zrealizował w pełni to swoje prawo. Powyższe przepisy Kodeksu karnego nie są również niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji, ponieważ odnosi się on do praw konstytucyjnie chronionych, zaś prawo do przedawnienia nie jest takim prawem.

Rozprawie przewodniczył sędzia TK Mirosław Wyrzykowski, a sprawozdawcą był sędzia TK Marian Zdyb

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

23 maja 2005 r. o godz. 12.30 Trybunał Konstytucyjny rozpozna skargę konstytucyjną Jacka B. w sprawie obciążenia oskarżyciela prywatnego kosztami procesu w postępowaniu odwoławczym oraz kosztami sądowymi za postępowanie odwoławcze na rzecz Skarbu Państwa. Chodzi o sytuację, gdy Sąd Okręgowy, który zasądził te opłaty sprawę umorzył z powodu przedawnienia karalności.

Trybunał Konstytucyjny orzeknie w sprawie zgodności art. 632 pkt 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku - Kodeks postępowania karnego z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 101 §2 i art. 102 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku - Kodeks karny z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Skarżący wniósł akt oskarżenia o ochronę czci i dobrego imienia. Sprawa była rozpatrywana przez wszystkie instancje sądowe. Sąd Najwyższy wobec stwierdzenia podstawy kasacyjnej w postaci rażącego naruszenia prawa tj. trzech przepisów postępowania karnego, które mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, uchylił wyrok Sądu odwoławczego i przekazał sprawę temu samemu sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W Sądzie Okręgowym sprawa była dwukrotnie odwołana oraz odroczona. W rezultacie Sąd uznał, że nie jest konieczne ustosunkowanie się do zarzutów podniesionych w apelacji oskarżyciela prywatnego z powodu przedawnienia się karalności. Obciążył jednak skarżącego kosztami procesu w postępowaniu odwoławczym oraz kosztami sądowymi za postępowanie odwoławcze na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z art. 632 pkt 1 K.p.k. Skarżący uważa, że przepis ten zrównuje dwie diametralnie różne sytuacje: uniewinnienie oraz umorzenie z powodu przedawnienia karalności. Decyzja sądu w przedmiocie kosztów zawsze będzie taka sama, zarówno w przypadku uniewinnienia jak i umorzenia. Przepis ten narusza więc Konstytucyjną zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3), nie pozwalając na zróżnicowanie rozstrzygnięć dotyczących kosztów procesu.

Nie uwzględnia także przyczyn umorzenia z powodu przedawnienia karalności. W ocenie skarżącego nie można uznać za sprawiedliwe, obciążanie oskarżyciela prywatnego kosztami procesu w całym zakresie zarówno wtedy, gdy przyczyna umorzenia postępowania jest od niego całkowicie niezależna, jak i wówczas, gdy koszty procesu spowodowane zostały przez organy procesowe np. przez niesprawność tych organów czy popełnianie przez nie błędów kwalifikowanych jako rażące naruszenia prawa. Tak więc, zdaniem skarżącego, proces nie jest sprawiedliwy w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdy jego kosztami, także i wtedy, gdy zostały spowodowane przewlekłością i niesprawnością organów sądowych, obciążany był obywatel, który dochodzi należnej mu konstytucyjnie ochrony prawnej dobrego imienia. Rozwiązanie takie nie daje się pogodzić ze sformułowaną w art. 2 Konstytucji zasadą demokratycznego państwa prawnego.

Rozprawie będzie przewodniczył sędzia TK Mirosław Wyrzykowski, a sprawozdawcą będzie sędzia TK Marian Zdyb.