K 48/04

Na rozprawie rozpoczętej 2 lutego 2005 r. o godz. 12:00, kontynuowanej 15 lutego 2005 r. o godzinie 10.00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał wniosek Prokuratora Generalnego w sprawie konstytucyjności przepisów ustawy z dnia 18 listopada 2004 roku o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (ustawa zmieniająca) wprowadzających do ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawa o PIT) nową skalę podatkową.

Trybunał orzekł, że: art. 9 ustawy zmieniającej w zakresie, w którym ustala dzień 1 stycznia 2005 r. jako datę wejścia w życie następujących przepisów znowelizowanej ustawy o PIT - art.. 27 ust. 1 w zakresie wprowadzającym czwarty szczebel skali podatkowej w brzmieniu "600 000 - 227 992 zł 48 gr + 50% nadwyżki ponad 600 000 zł", art. 32 ust. 1 pkt 4, art. 32 ust. 1a pkt 2 lit. c, art. 41a in fine w zakresie wprowadzającym słowa "lub 50%", art. 44 ust. 3a wprowadzający w dodanym zdaniu czwartym in fine słowa "lub 50%" - jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ze względu na brak odpowiedniej vacatio legis.

Przedmiotem rozpatrzenia Trybunału Konstytucyjnego był termin wejścia w życie przepisów wprowadzających czwarty szczebel struktury podatkowej, obejmujący osoby uzyskujące dochód powyżej 600 tysięcy złotych w skali roku. Kontrola TK nie obejmowała zatem kwestii merytorycznych, a jedynie zasady stanowienia prawa.

Trybunał stwierdził, że zaskarżone przepisy nie ustanawiają odpowiedniej vacatio legis, w związku z czym naruszają zasadę zaufania do państwa i stanowionego przezeń prawa (art. 2 Konstytucji). Trybunał podkreślił, że zgodnie z jego dotychczasową linią orzeczniczą zmiany podatkowe powinny być ogłaszane przynajmniej na miesiąc przed rozpoczęciem nowego roku podatkowego (tak na przykład w sprawie o sygnaturze K 47/01). W związku z tym, po 30 listopada 2004 r. podatnicy mogli mieć usprawiedliwione przekonanie o stabilności trójstopniowej struktury podatkowej. Kwestionowana ustawa została ogłoszona w Dzienniku Ustaw dopiero w połowie grudnia 2004 r. Tym samym nowe unormowania mogły stanowić zaskoczenie dla adresatów, którzy nie otrzymali wystarczająco dużo czasu, aby móc przygotować się do zachodzących zmian. Jest to tym istotniejsze, że zaskarżone przepisy odnoszą się do przepisów regulujących obowiązki daninowe obywateli wobec państwa.

Rozprawie przewodniczył sędzia TK Janusz Niemcewicz, I sprawozdawcą był sędzia TK Marek Mazurkiewicz, II sprawozdawcą był sędzia TK Jerzy Ciemniewski.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

2 lutego 2005 r. o godz. 12:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznając wniosek Prokuratora Generalnego w sprawie konstytucyjności przepisów ustawy z dnia 18 listopada 2004 roku o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (ustawa zmieniająca) wprowadzających do ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawa o PIT) nową skalę podatkową, postanowił na podstawie art. 38 pkt 4 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym wezwać do udziału w postępowaniu Szefa Kancelarii Prezydenta RP i odroczyć rozprawę do dnia 15 lutego 2005 r., godz. 10.00.

Rozprawie przewodniczył sędzia TK Janusz Niemcewicz, a sprawozdawcą był sędzia TK Marek Mazurkiewicz.

2 lutego 2005 r. o godz. 12:00 Trybunał Konstytucyjny rozpozna wniosek Prokuratora Generalnego w sprawie konstytucyjności przepisów ustawy z dnia 18 listopada 2004 roku o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (ustawa zmieniająca) wprowadzających do ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawa o PIT) nową skalę podatkową.

Na podstawie art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 18 listopada 2004 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw nadane zostało nowe brzmienie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zmiana ta polega na wprowadzeniu kolejnej (czwartej) skali podatkowej, według której do obliczenia podatku przy dochodzie powyżej 600 tys. zł. stosowana jest stawka w wysokości 50%. Ustawa z dnia 18 listopada 2004 r. reguluje także kwestie pochodne wprowadzenia nowej skali podatkowej, takie jak np. sposób pobierania zaliczek na podatek dochodowy.

Ustawa zmieniająca została ogłoszona w Dzienniku Ustaw z dnia 13 grudnia 2004 r. i zgodnie z art. 9 tejże ustawy weszła w życie z dniem 1 stycznia 2005 r. Okres vacatio legis wynosił zatem 18 dni. Zdaniem Prokuratora Generalnego w przypadku wprowadzania tak istotnych zmian systemu podatkowego, osiemnastodniowy okres dostosowawczy był zbyt krótki. Nieustanowienie odpowiedniej vacatio legis narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i tworzonego przezeń prawa, na którą składa się nakaz przestrzegania przez ustawodawcę zasad poprawnej legislacji (art. 2 Konstytucji). Prokurator Generalny wskazuje, iż utrzymywanie przez 12 lat stawek procentowych na tym samym poziomie - mimo wprowadzania bardzo częstych zmian do ustawy podatkowej - pozwalało podatnikom zakładać, że także zmiany dotyczące roku podatkowego 2005 nie będą radykalne. Wprowadzenie nowej skali podatkowej, przy zastosowaniu stawki procentowej w wysokości 50 % było więc dla podatników zaskoczeniem.

Wnioskodawca powołuje się także na pogląd wyrażony w orzecznictwie TK, iż zmiany regulacji prawnej podatku dochodowego od osób fizycznych powinny być ogłaszane co najmniej na miesiąc przed końcem poprzedniego roku podatkowego (wyrok z 25 kwietnia 2001 r., sygnatura akt K13/01). Zdaniem Prokuratora Generalnego można więc uznać, że podatnicy po dniu 30 listopada 2004 r. mieli uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że dotychczasowe trzy skale podatkowe zostaną w 2005 r. nadal utrzymane i że czwarta skala nie zostanie ustanowiona. Sposób wprowadzenia zakwestionowanej zmiany był zatem niezgodny z art. 2 Konstytucji.

Rozprawie będzie przewodniczył sędzia TK Janusz Niemcewicz, a sprawozdawcą będzie sędzia TK Marek Mazurkiewicz.