K 31/04

Przepisy ustawy o IPN, które uzależniają prawo do dostępu do dokumentów i prawo do sprostowania informacji od uzyskania statusu pokrzywdzonego są sprzeczne z Konstytucją.

26 października o godz. 10. 00 Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie rozpoznał wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczący ograniczenia dostępu do dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: art. 30 ust. 1 oraz art. 31 ust. 1 i 2 ustawy 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w związku z art. 6 ust. 2 i 3 tej ustawy oraz w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie, w jakim pozbawiają osoby zainteresowane - inne niż pokrzywdzony - prawa do uzyskania informacji o posiadanych i dostępnych, dotyczących ich dokumentach, a także o sposobie uzyskania w nie wglądu, są niezgodne z art. 47 oraz art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji;
- art. 33 ust. 1 ustawy z 18 grudnia 1998 r. z art. 6 ust. 2 i 3 oraz z art. 36 i art. 43 zdanie pierwsze tej ustawy oraz w związku z art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. w zakresie, w jakim pozbawia osoby zainteresowane - inne niż pokrzywdzony - prawa załączenia do zbioru dotyczących ich dokumentów własnych uzupełnień, sprostowań, uaktualnień, wyjaśnień oraz dokumentów lub ich kopii, jest niezgodny z art. 47 oraz art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji;
- art. 35 ust. 2 ustawy z 18 grudnia 1998 r. jest niezgodny z art. 47 oraz art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji;

TK uznał za sprzeczne z Konstytucją te przepisy ustawy o IPN, które uzależniają zrealizowanie prawa do dostępu do dokumentów i prawa do sprostowania informacji od uzyskania statusu pokrzywdzonego. Stworzona więc została możliwość bezpośredniego wyegzekwowania tego prawa także przez osoby spoza kategorii pokrzywdzonych. Trybunał Konstytucyjny stwierdził też, że konstytucyjne prawo do sprostowania oraz usunięcia informacji niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą o IPN nie może być ograniczone jedynie do kategorii osób pokrzywdzonych. Zdaniem TK ustawa o IPN pozwala na dołączanie zarówno osobom pokrzywdzonym jak i funkcjonariuszom, pracownikom i współpracownikom organów bezpieczeństwa państwa do dotyczących ich dokumentów własnych uzupełnień, sprostowań, uaktualnień, wyjaśnień oraz dokumentów lub ich kopii. IPN ma obowiązek przyjęcia takich informacji i włączenia ich do swoich zbiorów, tak by informacje tworzone na podstawie zgromadzonych dokumentów miały walor prawdziwości i były kompletne oraz charakteryzowały się pełnym obiektywizmem.

Rozprawie przewodniczył prezes TK Marek Safjan, a sprawozdawcą był sędzia TK Jerzy Stępień.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

26 października o godz. 10. 00 Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie rozpozna wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczący ograniczenia dostępu do dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej.

Trybunał Konstytucyjny orzeknie w sprawie zgodności:
- art. 30 ust. 1, art 31 ust. 1 i 2, art 33 ust. 1 a także art. 35 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 2 i 3 oraz art. 36 i 43 zdanie pierwsze ustawy z 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z art. 30, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 45 ust. 1, art. 47 oraz art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji;
- art. 43 zdanie drugie w związku z art. 39 ustawy z 18 grudnia 1998 roku z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji, natomiast art. 39 ust. 2 i 4 z art. 31 ust. 3 oraz z art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji.

Zdaniem RPO przepisy ustawy o IPN ograniczają krąg osób, którym Instytut Pamięci Narodowej udostępnia dokumenty. Takiego dostępu odmawia się tym wszystkim, którym nie przyznano statusu pokrzywdzonego. Osoby te nie mając wglądu w dotyczące ich dokumenty ani w postępowaniu w IPN, ani przed sądem administracyjnym, nie mogą udowodnić, że odmowa przyznania statusu pokrzywdzonego jest bezzasadna, oparta np. na sfabrykowanych dokumentach. Zainteresowani pozbawieni są dostępu do teczek, nawet gdy nie zawierają one dokumentów utajnionych. Natomiast inne osoby, prowadzące badania naukowe, mogą zapoznać się z dokumentami i wykorzystać je w swojej pracy. Częściowe ograniczenie dostępu do określonych dokumentów, które są opatrzone klauzulą tajności można uznać, zdaniem RPO, za konstytucyjne. Jednak zakaz dostępu do całości archiwaliów dotyczących danej osoby narusza Konstytucję.

Rozprawie będzie przewodniczył prezes TK Marek Safjan, a sprawozdawcą będzie sędzia TK Jerzy Stępień.