K 27/03

8 marca 2005 r. o godz. 13:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie konstytucyjności niektórych przepisów ustawy z dnia 8 lipca 1999 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Trybunał orzekł, że art. 1 pkt 1 w związku z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 1999 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w jakim z mocą wsteczną uniemożliwił przyjęcie rzeczywistego przychodu emerytów i rencistów, osiągniętego w okresie od 1 stycznia do 26 sierpnia 1999 r., z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, w kwocie niższej od przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych jest niezgodny z art. 2 Konstytucji.

Na mocy ustawy nowelizującej z dnia 8 lipca 1999 r. do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprowadzony został art. 104 ust. 1a, określający nową podstawę ustalenia wysokości przychodu, od której zależy wymiar renty lub emerytury. Ustawa nowelizująca, weszła w życie z dniem ogłoszenia, tj. 26 sierpnia 1999 r., z mocą obowiązująca od 1 styczna 1999 r. Intencją ustawodawcy było polepszenie sytuacji emerytów i rencistów, poprzez wprowadzenie nowych metod obliczania. Jednak nowe przepisy dla części adresatów wywołały skutki negatywne. Art. 104 ust. 1a zakwestionowanej ustawy pogorszył sytuację osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, których rzeczywisty przychód jest niższy niż ten przyjmowany jako podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, zaskarżone przepisy w zakresie, w jakim pogarszają sytuację prawną wskazanej grupy adresatów naruszają zasadę ochrony praw nabytych oraz zasadę niedziałania prawa wstecz (art. 2 Konstytucji). Wprowadzenie zakwestionowanej regulacji nie jest usprawiedliwione ochroną innych istotnych wartości konstytucyjnych.

Rozprawie przewodniczył sędzia TK Marek Mazurkiewicz, a sprawozdawcą był sędzia TK Adam Jamróz..

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

8 marca 2005 r. o godz. 13:00 Trybunał Konstytucyjny rozpozna wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie konstytucyjności niektórych przepisów ustawy z dnia 8 lipca 1999 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Z dniem 1 stycznia 1999 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zmieniły się zasady zawieszania prawa do świadczeń emerytalno-rentowych (lub zmniejszania ich wysokości) w przypadku osiągania przez emerytów dochodów z tytułu pracy zarobkowej. Obwiązujące do końca 1998 r. zasady zawieszenia (lub zmniejszenia) świadczenia emerytalno-rentowego w przypadku osiągania przez emeryta lub rencistę dodatkowego wynagrodzenia, operowały pojęciem dochodu. W nowej regulacji prawnej "dochód" został zastąpiony "przychodem", co doprowadziło do znacznego pogorszenia warunków wypłaty świadczeń - zwłaszcza w przypadku tych emerytów i rencistów, którzy uzyskują dodatkowe dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W efekcie licznych skarg ze strony emerytów i rencistów przepisy ponownie zostały zmienione.

Na mocy ustawy nowelizującej z dnia 8 lipca 1999 r. do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprowadzony został art. 104 ust. 1a, określający nową podstawę ustalenia wysokości przychodu. Ustawa nowelizująca (a także art. 104 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS), weszła w życie z dniem ogłoszenia, tj. 26 sierpnia 1999 r., jednakże z mocą obowiązująca od 1 styczna 1999 r. Art. 104 ust. 1a ustawy mógł zatem stanowić podstawę ustalenia wysokości przychodu osiągniętego przez ubezpieczonego z tytułu powadzenia działalności gospodarczej, poczynając dopiero od 26 sierpnia 1999 r. Natomiast do przychodu osiągniętego z tego samego tytułu w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 25 września 1999 r. znajdują zastosowanie przepisy wcześniejsze, nakazujące uwzględniać przychód w wysokości rzeczywistej. Zdaniem Rzecznika, takie rozwiązanie legislacyjne naruszyło zasadę niedziałania prawa wstecz (art. 2 Konstytucji). Przepisy art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy nowelizującej w sposób istotny zmieniły sytuację prawną emerytów i rencistów. Zmiana sposobu rozliczania przychodów - przeprowadzona w trakcie okresu rozliczeniowego - zaskoczyła świadczeniobiorców, którzy nie mieli szansy przystosowania się do nowych przepisów.

Rozprawie będzie przewodniczył sędzia TK Marek Mazurkiewicz, a sprawozdawcą będzie sędzia TK Adam Jamróz..