K 4/04

Trybunał Konstytucyjny częściowo uwzględnił wniosek Grupy posłów dotyczący funkcjonowania wywiadu skarbowego. TK stwierdził, że ustawodawca zbyt szeroko określił zakres uprawnień wywiadu skarbowego, ponieważ wkracza on w sferę życia prywatnego jednostki. Jednocześnie uregulowania nie zawierają dostatecznych zabezpieczeń proceduralnych. Trybunał nie zakwestionował natomiast funkcjonowania Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz utworzenia urzędów skarbowych właściwych dla pewnych kategorii podatników. Kolegia bowiem nie kształtują i nie prowadzą polityki wewnętrznej i zagranicznej państwa, ale uzgadniają działania w zakresie realizacji polityki celnej, podatkowej i kontrolnej.

20 czerwca o godz. 12.30 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał wniosek Grupy posłów na Sejm w sprawie konstytucyjności niektórych przepisów ustawy o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych.

Trybunał orzekł, że:
- art. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych jest zgodny z art. 2 i art. 7 Konstytucji.
- art. 8 pkt 27 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. w jakim nadaje nowe brzmienie art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej w części, w jakiej dotyczy uzyskiwania, gromadzenia, przetwarzania i wykorzystywania informacji o osobach, jest niezgodny z art. 2 oraz z art. 47, art. 49 i art. 51 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

- art. 8 pkt 27 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. w zakresie, w jakim nadaje nowe brzmienie art. 36 a oraz ustala brzmienie art. 36 b ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej, jest niezgodny z art. 2 oraz z art. 47, art. 49 i art. 51 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

- art. 8 pkt 27 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. w zakresie, w jakim ustala brzmienie art. 36 c ust. 1 i 4 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli, jest zgodny z art. 2 oraz z art. 47, art. 49 i art. 51 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

- art. 8 pkt 27 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. w zakresie, w jakim ustala brzmienie art. 36 d ust. 4 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej w części, w jakiej dopuszcza przechowywanie materiałów uzyskanych w czasie stosowania kontroli operacyjnej, które są nieprzydatne dla celów uzasadniających tę kontrolę, przez okres 2 miesięcy po zakończeniu kontroli, jest niezgodny z art. 2 oraz z art. 47, art. 49 i art. 51 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

- art. 15 pkt 1 lit. j i pkt 2 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. w zakresie, w jakim ustala brzmienie art. 5 ust. 9a-9c oraz art. 5a ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych, jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Ponadto TK orzekł, że art. 8 pkt 27 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r., w odniesieniu do art. 36 ust. 2, art. 36 a, b ust. 1, art. 36 d ust. 4 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej traci moc obowiązującą z dniem 30 czerwca 2006 r.

Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepisy stanowiące podstawę prawną utworzenia Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych są zgodne z Konstytucją. Ustawodawca przypisując Kolegiom określone zadania kładzie nacisk na konieczność koordynacji działań podejmowanych w ramach kompetencji poszczególnych organów państwowych. Kolegia nie kształtują i nie prowadzą polityki wewnętrznej i zagranicznej państwa, ale uzgadniają działania w zakresie realizacji polityki celnej, podatkowej i kontrolnej. Kolegia nie mają uprawnień władczych, a stanowią w istocie organ pomocniczy ministra finansów. Wątpliwości co do potrzeby utworzenia Kolegiów nie mogą przesądzać o niekonstytucyjności przepisu.

Trybunał stwierdził, że uprawnienia przyznane wywiadowi skarbowemu na podstawie kwestionowanej nowelizacji głęboko wkraczają w sferę życia prywatnego jednostki. Konstruując przepis, który ingeruje w prywatność, ustawodawca powinien uwzględnić nie tylko zasady dobrej legislacji, ale także rozważyć proporcjonalność zastosowanego środka. W tym przypadku warunku tego nie dopełniono. Zdaniem Trybunału należy przyjąć założenie, że uzyskiwanie informacji o osobach jest dopuszczalne, ale tylko w określonych okolicznościach z zachowaniem szczególnych warunków. Ustawodawca zbyt szeroko zakreślił zakres uprawnień wywiadu skarbowego w kontekście uprawnienia do uzyskiwania informacji o osobach. Ustawodawca nie precyzuje jasno zakresu podmiotowego warunków ani przesłanek, które muszą wystąpić, aby wywiad skarbowy mógł podjąć działania w stosunku do konkretnej osoby. Trybunał doszedł do przekonania, że uprawnienie do uzyskiwania, gromadzenia przetwarzania i wykorzystywania informacji o osobach pozostawia pracownikom wywiadu skarbowego nadmierną swobodę wkraczania w sferę prywatności obywateli. Ustawodawca powinien precyzyjnie określić, kiedy dopuszczalne jest uzyskiwanie informacji o osobach i w jakim zakresie. Trybunał zakwestionował też nowelizację przepisu, który uprawnia pracowników wywiadu skarbowego do obserwowania i rejestrowania przy użyciu środków technicznych obrazu zdarzeń i dźwięku w miejscach publicznych. Przepisy dotyczące identyfikacji abonenta także budzą wątpliwości Trybunału. Przed nowelizacją przewidywały one, że identyfikacja abonenta może być ujawniona kontroli skarbowej wyłącznie w celu zapobiegania lub wykrywania przestępstw. Aktualny przepis tego ograniczenia nie zawiera. TK stwierdził, że przepisy pozwalające utworzyć wyspecjalizowane urzędy skarbowe do obsługi tylko niektórych klientów nie mogą być rozpatrywane z punktu widzenia zasady równości (art. 32 Konstytucji), ponieważ terytorialna właściwość urzędu nie wpływa na sytuację prawną podatnika. Określenie zasięgu terytorialnego nie ma wpływu na wymiar podatku, terminów rozliczeń czy zakres kontroli podatkowej. Możliwość zaistnienia niepewności, co do właściwości miejscowej urzędu w konkretnym przypadku, nie przesądza o niekonstytucyjności przepisów. Niejasność przepisu może uzasadniać stwierdzenie jego niezgodności z Konstytucją, o ile jest tak daleko posunięta, że nie da się jej usunąć za pomocą zwyczajnych środków mających na celu wyeliminowanie niejednolitości w stosowaniu prawa, co w tym wypadku nie występuje.

Rozprawie przewodniczył sędzia TK Marian Zdyb a sprawozdawcą był sędzia TK Jerzy Ciemniewski.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

20 czerwca o godz. 12.30 Trybunał Konstytucyjny rozpozna wniosek Grupy posłów na Sejm w sprawie konstytucyjności niektórych przepisów ustawy o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych.

Trybunał orzeknie w sprawie zgodności:
- art. 1 ustawy z 27 czerwca 2003 roku o utworzeniu oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych z art. 2 i art. 7 Konstytucji;
- art. 8 pkt 27 powyższej ustawy nowelizującej ustawę z dnia 28 września 1991 roku o kontroli skarbowej w części dotyczącej art. 36 - 36 e z art. 2, art. 47, art. 49, art. 51 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji;
- art. 15 powyższej ustawy w części dotyczącej pkt 1 lit. j i pkt 2 z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W ustawie z 27 czerwca 2003 roku nie sprecyzowano charakteru Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych. Nie są one organami administracji państwowej, gdyż przepisy nie nadały im takich właściwości. Równocześnie otrzymały kompetencje należące do Ministra Finansów. Zdaniem wnioskodawców ustawodawca nie może nadawać organom o nieokreślonym charakterze prawnym i nie ponoszącym żadnej odpowiedzialności ani konsekwencji za swoje działania zadań konstytucyjnie i ustawowo zastrzeżonych dla ministra. Narusza to zasadę prawidłowej legislacji (art.2 Konstytucji). Brak jednoznacznego określenia charakteru prawnego Kolegiów i przyznanie mu nieprecyzyjnych zadań spowoduje, że zadania te określi praktyka, czyli stosowanie prawa, co narusza również zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji).

Przed zmianą wynikającą z zaskarżonej nowelizacji wywiad skarbowy mógł gromadzić, przetwarzać i wykorzystywać informacje o dochodach, obrotach, rzeczach i prawach majątkowych podlegających kontroli. Obecne przepisy pozwalają wywiadowi skarbowemu na gromadzenie, przetwarzanie i wykorzystywanie informacji o osobach. Drastyczność tych przepisów, zdaniem wnioskodawców, polega na tym, że wywiad skarbowy będzie mógł zdobywać i gromadzić wszelkie informacje na temat obywateli. Nie dotyczy to tylko informacji zdobytych w trakcie czynności operacyjno - rozpoznawczych podejmowanych w związku z obowiązkami finansowymi podatników. Dane mogą dotyczyć rozmaitych dziedzin życia i bardzo dużej liczby osób. Będzie można, jak twierdzą wnioskodawcy, bez przeszkód obserwować i rejestrować na filmie ludzi spacerujących po parku, rozmawiających w kawiarni, w gmachu parlamentu, sądu, w zakładzie pracy a nawet przebywających w miejscach kultu religijnego. W kościele można ustalić np., kto i jakie kwoty przeznaczył na tacę i w ten sposób sprawdzać, czy osoba posiada dochody nie znajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Zaskarżone przepisy nie zawierają żadnych zasad ograniczających działanie wywiadu skarbowego. Czynności mogą być podjęte zarówno wobec podatnika jak inkasenta podatków czy osoby trzeciej odpowiadającej za cudzy dług.

Zaskarżona ustawa pozwala na tworzenie tzw. dużych urzędów skarbowych. Na terenie działania "zwykłego urzędu skarbowego" będzie funkcjonował równolegle inny urząd skarbowy. Zdaniem wnioskodawców, ustawodawca chciał utworzyć urzędy skarbowe właściwe do obsługi tylko niektórych kategorii podatników. Ustawodawca nie wyjaśnił jednak, na czym polegają szczególne "potrzeby wynikające z poboru podatków" od tych podatników, jakie jest ich "szczególne znaczenie dla budżetu państwa" i co to jest "cecha podmiotowa szczególnie złożona" u podatnika. Z przepisów nie wynika również, który urząd skarbowy jest właściwy dla określonych grup podatników. Taka sytuacja może spowodować, że wyznaczanie tych urzędów będzie następowało dowolnie, przez same organy skarbowe, a więc faktycznie bez podstawy prawnej.

Rozprawie będzie przewodniczył sędzia TK Marian Zdyb a sprawozdawcą będzie sędzia TK Jerzy Ciemniewski.