U 10/01

25 marca 2003 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał połączone wnioski: Rady Gminy Iłowo-Osada, Rady Powiatu Goleniów, Rady Gminy Mirów, Rady Powiatu Szydłowiec oraz Rady Gminy Wierzchowo w sprawie zgodności z Konstytucją i ustawami niektórych przepisów rozporządzenia Rady Ministrów dotyczącego ustalenia granic oraz zmian nazw i siedzib władz niektórych gmin i miast.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 31 maja 2001 roku w sprawie utworzenia, ustalenia granic i zmiany nazw powiatów oraz zmiany siedziby władz powiatu jest zgodny z art. 3 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym. Trybunał orzekł również, że § 1 pkt 4 lit. a) oraz pkt. 8 rozporządzenia Rady Ministrów z 29 września 2001 roku w sprawie ustalenia granic oraz zmian nazw i siedzib władz niektórych gmin i miast są zgodne z art. 4 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym oraz że § 1 pkt 11 tegoż rozporządzenia jest zgodny z art. 2, art. 167 ust. 1 i 2 Konstytucji, z art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym oraz nie jest niezgodny z art. 165 ust. 1 Konstytucji i art. 5 Europejskiej Kart Samorządu Terytorialnego.

Trybunał postanowił umorzyć postępowanie w zakresie badania zgodności zaskarżonych przepisów z pozostałymi wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi i ustawowymi. Powodem umorzenia było cofnięcie wniosku dotyczącego części przepisów oraz niedopuszczalność orzekania co do pozostałych. Trybunał stwierdził niedopuszczalność orzekania ze względu na wskazanie niewłaściwych - bo nie obowiązujących w momencie wydania zaskarżonych rozporządzeń - wzorców kontroli, brak czynnej legitymacji wnioskodawców oraz niedostateczne uzasadnienie niezgodności zaskarżonych przepisów z przywołanymi wzorcami.

TK uznał, iż z treści zaskarżonych przepisów wynika, że granice obszaru gmin określone zostały poprzez odwołanie się do systemu ewidencji gruntów definiowanego w prawie geodezyjnym i kartograficznym. Zdaniem Trybunału wskazanie obrębów ewidencyjnych odłączanych od gmin obszarów w sposób wystarczający precyzuje nowe granice gmin. Wskazanie w taki sposób granic gmin nie jest zatem sprzeczne z art. 4 ustawy o samorządzie gminnym

Trybunał stwierdził, że niesłuszny jest zarzut gmin dotyczący wydania rozporządzeń bez wcześniejszego przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami oraz zasięgnięcia opinii organów stanowiących gmin (art. 4 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym). Trybunał wskazał, że rady Gmin poprzestały na wydaniu negatywnych opinii w sprawie zmiany granic, nie podjęły natomiast żadnych działań w kierunku realizacji swoich uprawnień konsultacyjnych.

Rozprawie przewodniczył Sędzia TK Marek Mazurkiewicz, a sprawozdawcą była Sędzia TK Teresa Dębowska - Romanowska.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Na mocy przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 roku, w sprawie ustalenia granic oraz zmiany nazw i siedzib władz niektórych gmin zmieniony został zakres terytorialny licznych jednostek samorządu terytorialnego. Rady Gmin i Powiatów, niezadowolone z dokonanych podziałów, wniosły sprawę do Trybunału. Wnioskodawcy wskazują, że wydając zaskarżone rozporządzenie Rada Ministrów nie dopełniła obowiązku zasięgnięcia opinii zainteresowanych rad gmin i powiatów. W związku z powyższym, nie zostały również przeprowadzone ustawowo przewidziane konsultacje z mieszkańcami tych terenów. Zdaniem wnioskodawców, nie pozyskanie opinii rad i mieszkańców narusza unormowania art. 4a ustawy o samorządzie gminnym oraz art. 3a ustawy o samorządzie powiatowym. W przypadku zmiany granic powiatów zaniechano również zasięgnięcia wymaganych prawem opinii sejmików (art. 5a ustawy o wprowadzaniu trójstopniowego podziału terytorialnego państwa). Brak konsultacji z zainteresowaną społecznością jest również niezgodny z art. 5 Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego.

Wnioskodawcy zwracają również uwagę na fakt, iż we wszystkich zaskarżonych przypadkach Rada Ministrów zmieniła obszary gmin bez dokładnego określenia granic terenu podlegającego przekazaniu. Niejednokrotnie - jak w przypadku zmian granic Powiatu Szydłowiec - Rada Ministrów nie wyznaczyła granic gminy i powiatu, poprzestając na określeniu jego powierzchni oraz obrębu ewidencyjnego. W ten sposób naruszone zostało upoważnienie ustawowe zawarte w art. 1 ust. 1 ustawy o samorządzie gminny oraz art. 3 ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym.

Rada Gminy Wierzchowo wniosła także o stwierdzenie niezgodności zaskarżonych przepisów z art. 2 oraz art. 167 Konstytucji. Zdaniem Rady, zabranie jednej gminie części jej terytorium oraz związanych z nim dochodów i przekazanie ich gminie sąsiedniej stanowi odstępstwo od zasady równości. Kwestionowane rozporządzenie stanowi więc przykład rozstrzygnięcia zaskakującego i nieprzewidywalnego. Władze gminy nie otrzymały żadnej wyprzedzającej informacji o treści przygotowanego przez Radę Ministrów rozstrzygnięcia, zaś o zmianie swoich granic dowiedziały się z Dziennika Ustaw. Rada Gminy Wierzchowo uważa, że przedstawione zarzuty uzasadniają twierdzenie, iż zaskarżony przepis narusza zasadę zaufania do państwa i stanowionego przezeń prawa oraz zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji). Jest on również niezgodny z art. 167 Konstytucji, gwarantującym gminom zachowanie dochodów na poziomie niezbędnym do wykonania przypadających im zadań. Zarzut naruszenia tego artykułu opiera się na fakcie częściowego pozbawienia gminy jej dochodów własnych.

Rozprawie będzie przewodniczył Sędzia TK Marek Mazurkiewicz, a sprawozdawcą będzie Sędzia TK Teresa Dębowska - Romanowska.