SK 42/01

8 lipca 2003 r. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną Franciszka R. w sprawie zgodności z Konstytucją niektórych przepisów ustawy z 28 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw oraz ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa.

W wyroku z dnia 14 lipca 2003r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art.7 ust.1 pkt 2, ust. 3 pkt 2 i ust. 4 oraz art. 8 ust. 1 i 3 ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, a także art.9 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa są zgodne z art. 2, art. 30, art. 45 ust.1, art. 47 oraz art. 64 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepisy ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych pozbawiające sędziego w stanie spoczynku takiego przywileju jakim jest sędziowskie prawo do stanu spoczynku i związanego z tym wynagrodzenia, w związku z wykonywaniem przez niego funkcji w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa w latach 1944 - 1956 nie mogą być uznane za godzące w konstytucyjnie gwarantowaną godność człowieka (art. 30 Konstytucji). Powyższej konstytucyjnej zasady, nie narusza również zobowiązanie przez ustawę osoby zainteresowanej do udowodnienia pewnych faktów mających istotne znaczenie w sprawie. Zdaniem Trybunału zaskarżone przepisy o tyle dotyczą czci i dobrego imienia (art.47 Konstytucji), o ile wiążą skutek w postaci odebrania przywileju: stanu spoczynku sędziego - z przyczyną: współpracą, pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa w tzw. okresie stalinowskim. Preambuła Konstytucji w oczywisty sposób zalicza ten okres do czasów "gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane" a dokonywał tego w głównej mierze ówczesny aparat bezpieczeństwa. Same więc przepisy prowadzące do utraty przywilejów sędziowskich ludzi go tworzących nie odbierają nikomu same przez się jego czci czy dobrego imienia. Wiąże się to z indywidualną oceną zachowań z przeszłości, nie zaś z literą obecnego prawa. Odnosząc się do zarzutu niezgodności zaskarżonych przepisów z art. 2 Konstytucji, Trybunał stwierdził, że kwestia nabycia lub odebrania prawa o charakterze przywileju może być bezpośrednio związana z okolicznościami i postawami uprzywilejowanych osób w czasach gdy "podstawowe wolności i prawa były w naszej ojczyźnie łamane". Dopuszczalne jest więc by osoby te nie były traktowane na równi z pozostałymi sędziami. Trybunał nie dopatrzył się również naruszenia wyrażonego w art.45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu. W postępowaniu przed Krajową Radą Sądownictwa kończącym się decyzją stosowane są przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Istnieje więc możliwość odwołania się do sądu administracyjnego od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa.
Trybunał uznał ponadto, że zaskarżony przepis ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa ustalający tryb podejmowania uchwał przez Radę jest zgodny z art.2 Konstytucji. Taka bowiem regulacja trybu podejmowania uchwał spełnia wszelkie kryteria dla demokratycznie podejmowanych decyzji.

Rozprawie przewodniczyła Sędzia TK Jadwiga Skórzewska - Łosiak, a sprawozdawcą był Sędzia TK Jerzy Stępień.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

8 lipca 2003 r. o godz. 14:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną Franciszka R. w sprawie zgodności z Konstytucją niektórych przepisów ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw oraz ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa.

Trybunał Konstytucyjny postanowił odroczyć ogłoszenie wyroku w sprawie na poniedziałek, 14 lipca 2003 r., godzina 14.30.

Rozprawie przewodniczyła Sędzia TK Jadwiga Skórzewska - Łosiak, a sprawozdawcą był Sędzia TK Jerzy Stępień.

Na mocy art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw sędziom i prokuratorom, którzy uzyskali prawo do emerytury lub renty przed wejściem w życie ustawy, przyznane zostały uprawnienia przysługujące sędziom w stanie spoczynku. Jednocześnie w ustawie tej znalazły się przepisy stanowiące, że sędziowie i prokuratorzy, którzy "w latach 1944-1956 byli zatrudnieni, pełnili służbę lub funkcję w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa (...) związanych ze stosowaniem represji wobec działających na rzecz suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego tracą prawo do stanu spoczynku i uposażenia". Okoliczności określone w przywołanym uregulowaniu stwierdza Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) w drodze decyzji.

W oparciu o cytowany powyżej art. 7 ust 1 pkt 2 zaskarżonej ustawy (w związku z art. 8 ust. 1 i 3 tejże ustawy), KRS - uchwałą z dnia 6 lipca 1999 r. - stwierdziła utratę przez skarżącego Franciszka R. prawa do stanu spoczynku i uposażenia. Zdaniem skarżącego KRS rozstrzygnęła sprawę bez wyjaśnienia jej okoliczności oraz bez ustosunkowania się do wniosków dowodowych. Franciszek R. uważa ponadto, że przepisy na podstawie których wydana została decyzja są niezgodne z konstytucyjnie gwarantowanymi prawami obywateli.

Zdaniem skarżącego pozbawienie z mocą wsteczną przyznanego ustawą z dnia 28 sierpnia 1997 r. prawa do stanu spoczynku i wynagrodzenia podważa zasadę zaufania do państwa i stanowionego przezeń prawa (art. 2 Konstytucji). Narusza także zasadę ochrony praw nabytych (art. 2 Konstytucji), zakazującą arbitralnego znoszenia lub ograniczania praw podmiotowych przysługujących jednostce.
Skarżący zwraca także uwagę na bezprawność uznania samej pracy w urzędach Bezpieczeństwa Publicznego, bez przypisania osobie ją wykonującej naruszenia prawa, za wystarczającą podstawę do pozbawienia sędziego prawa do stanu spoczynku. Franciszek R. wskazuje, że pozostali funkcjonariusze urzędów nie podlegają żadnym represjom i odbierają ustawowo im przysługująca uprzywilejowaną emeryturę. Narusza to zdaniem skarżącego zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 Konstytucji).

Zakwestionowane przepisy pozostają ponadto w sprzeczności m.in. z art. 64 Konstytucji - pozbawiając jednostkę prawa do równej dla wszystkich ochrony praw majątkowych oraz z art. 45 Konstytucji - naruszając prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez właściwy bezstronny i niezawisły sąd. Zaskarżone unormowania godzą także w prawo do dobrego imienia oraz w godność człowieka i sędziego (art. 30 i art. 47 Konstytucji).

Rozprawie będzie przewodniczyła Sędzia TK Jadwiga Skórzewska - Łosiak, a sprawozdawcą będzie Sędzia TK Jerzy Stępień.