SK 38/02

12 maja 2003 r. o godz. 12:30 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną Aleksandry M. w sprawie konstytucyjności art. 426 § 1 kodeksu postępowania karnego (k.p.k.) uniemożliwiającego wniesienie środka odwoławczego od orzeczenia sądu działającego jako organ odwoławczy od postanowienia prokuratury.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 426 § 1 kodeksu postępowania karnego jest zgodny z art. 45 oraz nie jest niezgodny z art. 176 § 1 Konstytucji.

Zdaniem Trybunału art. 176 Konstytucji, mówiący o dwuinstancyjności postępowania, odnosi się tylko do prawa do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez sądy. Nie ma on natomiast zastosowania do wypadków, gdy sądy działają jako organ kontroli innych aktów władzy publicznej. W związku z tym art. 176 nie może zostać uznany za adekwatny wzorzec konstytucyjny w badanej sprawie.

TK wskazał, iż w ramach wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu mieszczą się w rzeczywistości dwa prawa: prawo do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy oraz prawo do sądowej kontroli aktów godzących w konstytucyjnie gwarantowane wolności jednostki. Zdaniem Trybunału, z punktu widzenia art. 45 ust. 1 nie nastąpiło w badanej sprawie naruszenie prawa skarżącej do sądu. TK stanął na stanowisku, że standard realizowanego w postępowaniu karnym prawa do sądu nie jest identyczny dla sprawcy i poszkodowanego. Prawo do sądu przysługujące poszkodowanemu nie wyczerpuje się w ramach postępowania w sprawie karnej. Może on również realizować je w postępowaniu przed sądem cywilnym. Skarżąca występująca jako poszkodowana w ramach postępowania karnego nie ma gwarantowanego na szczeblu konstytucyjnym prawa do sądu dwuinstancyjnego.

Rozprawie przewodniczyła Sędzia TK Jadwiga Skórzewska-Łosiak, a sprawozdawcą była Sędzia TK Ewa Łętowska.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Prokuratura rejonowa w J. umorzyła postępowanie w sprawie włamania. Skarżąca Aleksandra M. złożyła na to postanowienie zażalenie do sądu rejonowego. Zażalenie nie zostało uwzględnione, w związku z czym skarżąca odwołała się do sądu drugiej instancji. Jednak sąd okręgowy w K. odmówił merytorycznego rozpoznania zażalenia. Sąd powołał się na art. 426 § 1 k.p.k., na mocy którego od orzeczeń wydanych przez sąd odwoławczy na skutek odwołania nie przysługuje środek odwoławczy. Zdaniem skarżącej odmowa ta naruszyła przysługujące jej prawo do rozpoznania sprawy przez niezawisły sąd w postępowaniu dwuinstancyjnym.

Zdaniem skarżącej art. 426 § 1 k.p.k., w zakresie, w jakim nie pozwala na wniesienie środka odwoławczego od orzeczenia sądu działającego jako organ odwoławczy od postanowienia prokuratury jest niezgodny z art. 45 i art. 176 Konstytucji. Zgodnie z Konstytucją, każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 Konstytucji) oraz, że postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne (art. 176 § 1 Konstytucji). Skarżąca uważa, że nie można mówić o dwuinstancyjności postępowania, w sytuacji w której za "pierwszą instancję" uznaje się postanowienie prokuratora. Nie ma on bowiem przysługującego Sądowi przymiotu niezawisłości, niezależności i bezstronności - chociażby z tego powodu, iż jest stroną postępowania karnego.

Rozprawie będzie przewodniczyła Sędzia TK Jadwiga Skórzewska-Łosiak, a sprawozdawcą będzie Sędzia TK Ewa Łętowska.