SK 34/03

16 grudnia 2003 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjna Rafała H. w sprawie zbadania konstytucyjności art. 32 w związku z art. 31 ust. 2 ustawy z 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Trybunał orzekł, że art. 32 w związku z art. 31 ust. 2 ustawy z 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych są zgodne z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 7 Konstytucji .

Zgodnie z obowiązującymi uregulowaniami, przy ustalaniu wysokości wpisu ostatecznego sędzia bierze pod uwagę rodzaj sprawy, stopień jej zawiłości oraz stan majątkowy stron. Zdaniem Trybunału, kryteria te są jasne i zrozumiałe zarówno dla prawników, jak i dla samych stron. Ponadto są one adekwatne do sytuacji i łatwo podlegają weryfikacji. Pozwalają także stronom na odpowiednie przygotowanie się do postępowania sądowego. Jednocześnie TK podkreślił istnienie proceduralnych gwarancji prawidłowego stosowania zaskarżonych przepisów. Do gwarancji tych należy takie ukształtowanie mechanizmu określania kosztów sądowych, że wysokość wpisu ostatecznego określana jest na końcu postępowania, kiedy sędzia ma już w sprawie dostateczne rozeznanie. Drugą gwarancją jest możliwość zastosowania kontroli instancyjnej danego rozstrzygnięcia.

Trybunał uznał, że zarówno pojęcie stanu majątkowego jak i zawiłości sprawy mają charakter ocenny. Jednocześnie podkreślił dopuszczalność posługiwania się przez ustawodawcę pojęciami tego typu. Zdaniem TK kwestionowane przepisy nie określają wpisu zaporowego, który zamykałby stronom prawo do sądu. Wręcz przeciwnie, wprowadzone kryteria ocenne pozwalają na elastyczne podejście do problemu kosztów.

Rozprawie przewodniczył Sędzia TK Marian Grzybowski, a sprawozdawcą była Sędzia TK Biruta Lewaszkiewicz - Petrykowska.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Postanowieniem z dnia 30 września 2002 roku Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił zażalenie skarżącego na orzeczenie w przedmiocie kosztów procesu, zawarte w wyroku rozwodowym Sądu Okręgowego w Gdańsku. Rozstrzygnięcie zapadło na podstawie art. 32 w związku z art. 31 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Zgodnie z art. 32 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przewodniczący składu sądzącego określa wysokość wpisu tymczasowego w granicach przewidzianych przez ustawę. Sąd ustala sumę wpisu ostatecznego w sprawach o prawa niemajątkowe "mając na względzie stan majątkowy strony obciążonej kosztami oraz rodzaj sprawy i stopień jej zawiłości" (art. 31 ust. 2). Zdaniem skarżącego przepisy te naruszają konstytucyjnie gwarantowane zasady i wartości. Uważa on, że "zawiłości sprawy" jest pojęciem niedookreślonym, które uniemożliwia przewidywalność wysokości kosztów sądowych. Rafał H. podkreśla, że żaden przepis ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, bądź innej ustawy nie przewiduje górnej granicy wpisu ostatecznego w sprawie o rozwód. Prawo dopuszcza więc do sytuacji, w której strona postępowania do momentu rozstrzygnięcia sprawy nie zna - i nie ma możliwości poznania - wysokości kosztów sądowych, które będzie musiała ponieść. Fakt ten, w połączeniu z zasadą uznania sądu orzekającego sprawia, iż naruszony zostaje art. 2 Konstytucji (zaufania obywatela do państwa). W ocenie Rafała H. zaskarżone przepisy są również niezgodne z konstytucyjnie gwarantowanym prawem do sądu (art. 7 i 45 ust. 1 Konstytucji), na które składa się miedzy innymi prawo do przejrzystych procedur, pozwalajacych stronie na rozważenie wszelkich konsekwencji wytoczenia sprawy.

Rozprawie będzie przewodniczył Sędzia TK Marian Grzybowski, a sprawozdawcą będzie Sędzia TK Biruta Lewaszkiewicz - Petrykowska.