SK 8/02

11 marca 2003 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną Waldemara G. w sprawie zgodności z Konstytucją niektórych artykułów kodeksu postępowania cywilnego, stanowiących podstawę do zmiany przez sąd odwoławczy korzystnych dla pozwanego ustaleń faktycznych dokonanych przez sąd I instancji.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 382 kodeksu postępowania cywilnego (kpc) jest zgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. Trybunał orzekł także, że art. 385 KPC nie jest niezgodny z art. 2 i art. 78 Konstytucji.

Ponadto TK postanowił umorzyć postępowanie w zakresie art. 384 kpc z powodu niedopuszczalności wydania orzeczenia. Trybunał uznał, ze nie może orzekać w zakresie art. 384 KPC, jako że nie stanowił on podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego i w związku z tym nie może stanowić podstawy skargi konstytucyjnej.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż postępowanie odwoławcze ma przede wszystkim wymiar merytoryczny, dopiero zaś w drugiej kolejności wymiar kontrolny. W związku z tak ukształtowanym modelem postępowania sąd II instancji musi w dokonywanych rozstrzygnięciach opierać się na własnych ustaleniach. Takiemu podejściu daje wyraz art. 382, stanowiący iż: "Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym." Zdaniem Trybunału ujęcie takie nie narusza prawa do sądu (art. 45 Konstytucji)

Zdaniem TK wypływająca z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) zasada przewidywalności działań organów państwa nie oznacza, że sąd apelacyjny może wydać jedynie wyrok tożsamy z wyrokiem sądu I instancji, lub wyrok zgodny z linią odwołania skarżącego. W związku z tym art. 382 KPC uznać należy za zgodny z art. 2 Konstytucji.
Trybunał uznał, że pozostałe - powołane w odniesieniu do art. 382 i 385 KPC wzorce konstytucyjne, pozostają bez związku z zaskarżonymi przepisami.

Rozprawie przewodniczyła Sędzia TK Ewa Łętowska, a sprawozdawcą był Sędzia TK Wiesław Johann.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Lubinie skarżący został zobowiązany do zapłacenia świadczenia pieniężnego na rzecz KGHM "Polska Miedź" S.A.. Sąd ten wskazał, iż zgodnie z umową stron w przypadku powtarzania roku lub skreślenia z listy studentów stypendysta zobowiązany był do zwrotu pobranego od fundatora stypendium. W postępowaniu ustalono, iż w sprawie została spełniona druga z wyżej wymienionych przesłanek - Waldemar G. został skreślony z listy studentów. Skarżący zakwestionował tak ustaloną przesłankę w apelacji i błędność tego ustalenia uznał sąd odwoławczy. Jednocześnie, działając na podstawie art. 382 i 384 kodeksu postępowania cywilnego sąd zakwestionował korzystne dla skarżącego ustalenia sądu pierwszej instancji o braku istnienia pierwszej przesłanki i przyjął iż skarżący powtarzał rok. Dopiero w oparciu o tak nowo skonstruowaną podstawę faktyczną sąd oddalił apelację.

Zdaniem skarżącego wyrażone w zaskarżonych przepisach kodeksu postępowania cywilnego upoważnienie sądu apelacyjnego do zmiany korzystnych dla skarżącego ustaleń faktycznych sądu I instancji, w sytuacji gdy żadna ze stron procesu ustaleń tych w postępowaniu odwoławczym nie kwestionuje, godzi w zaufanie obywatela do władzy sądowniczej. Jest to również naruszeniem obowiązku lojalnego i zgodnego z prawem zachowania się organów władzy publicznej wobec obywateli (art. 2 Konstytucji).

Waldemar G. wskazuje, iż sytuacja, w której sąd drugiej instancji z własnej inicjatywy zmienia korzystne ustalenia sądu pierwszej instancji, co zostaje ujawnione dopiero w wydanym wyroku, całkowicie uniemożliwia skarżącemu skorzystanie z prawa do obrony. Stan taki, jest zdaniem skarżącego niezgodny z konstytucyjnym prawem do bezstronnego i sprawiedliwego sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Skarżący uważa, że samodzielne dokonywanie przez sąd odwoławczy nowych ustaleń faktycznych - przeciwnych do korzystnych dla skarżącego ustaleń sądu I instancji - oznacza, iż postępowania w tym zakresie sprowadza się w rzeczywistości do jednej tylko instancji orzekającej. Nie ma bowiem możliwości zaskarżenia tego rodzaju nowych ustaleń do instancji wyższej. Taki model postępowania narusza więc zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 78 Konstytucji).

W związku z powyższymi zastrzeżeniami skarżący wniósł o stwierdzenie niezgodności: art. 382 i 384 Kodeksu postępowania cywilnego z art. 2, 45 ust. 1, art. 32 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 i w związku z art. 78 Konstytucji RP; oraz art. 385 Kodeksu postępowania cywilnego z art. 2 i 78 Konstytucji RP.

Rozprawie będzie przewodniczyła Sędzia TK Ewa Łętowska, a sprawozdawcą będzie Sędzia TK Wiesław Johann.