P 24/02

Komunikat prasowy po rozprawie w sprawie konstytucyjności art. 4 ust. 5 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR

17 czerwca 2003 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał pytanie prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku w sprawie konstytucyjności art. 4 ust. 5 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Trybunał orzekł, że art. 4 ust. 5 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Zaskarżona ustawa reguluje sytuację prawną zamkniętej grupy osób - obywateli polskich represjonowanych w czasie II wojny światowej. Adresatami pomocy państwa są osoby starsze i ciężko doświadczone przez los, a krąg uprawnionych ulega ustawicznemu zmniejszaniu. Decyzja o przyznaniu świadczeń pieniężnych wydawana jest na wniosek osób represjonowanych, na podstawie właściwych dokumentów, których zgromadzenie jest skomplikowane i pracochłonne.

Trybunał uznał, że zaskarżony przepis jest niezgodny z zasadami: sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) i równości obywateli wobec prawa (art. 32 Konstytucji). Przepis narusza artykuł 2 Konstytucji, gdyż w sposób niespodziewany diametralnie zmienił sytuację pewnej grupy obywateli. Osoby te zostały zaskoczone nowelizacją, która uniemożliwiła im realizację wcześniejszych planów i dążeń. Zgodnie z art. 32 Konstytucji wszyscy adresaci norm prawnych powinni być traktowani wedle tej samej miary. Art. 4 ust. 5 zaskarżonej ustawy różnicuje natomiast obywateli ze względu na cechę nieistotną, jaką jest data złożenia wniosku, stanowiąca kryterium czysto formalne.

Rozprawie przewodniczył Sędzia TK Janusz Niemcewicz, a sprawozdawcą był Sędzia TK Wiesław Johann.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.


Komunikat prasowy przed rozprawą w sprawie konstytucyjności art. 4 ust 5 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

17 czerwca 2003 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny rozpozna pytanie prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku w sprawie zgodności art. 4 ust. 5 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Pierwotnie w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej... nie były zawarte żadne ograniczenia czasowe jeśli chodzi o składanie wniosków dotyczących przyznania tych świadczeń. Na mocy zaskarżonego przepisu do ustawy wprowadzony został jednak termin, po upływie którego dalsze składanie wniosków stało się bezskuteczne.

Zdaniem pytającego sądu, ograniczenia czasowe do ubiegania się przez obywateli o określone uprawnienia z zasady mieszczą się w zakresie swobody ustawodawczej. Jeśli jednak są one wprowadzane dopiero w drodze nowelizacji, można im postawić zarzut naruszenia podstawowych zasad demokratycznego państwa prawnego: ochrony zaufania obywatela do państwa, pewności prawa i poczucia bezpieczeństwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Sąd uważa, że zaskarżone przepisy naruszają także zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), dzielą bowiem obywateli nie według kryteriów merytorycznych, lecz formalnych. W przypadku zaskarżonej ustawy trudno znaleźć racjonalne uzasadnienie dla podziału obywateli spełniających warunki do otrzymania świadczeń na tych, którzy zdecydowali się o ubieganie o świadczenie przed dniem 31 grudnia 1999 r. i na tych, którzy decyzję w tym przedmiocie podjęli po 31 grudnia 1999 r.

Rozprawie będzie przewodniczył Sędzia TK Janusz Niemcewicz, a sprawozdawcą będzie Sędzia TK Wiesław Johann.