P 1/03

30 czerwca 2003 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał pytanie prawne Wydziału Karnego Sądu Rejonowego w Opolu, co do zgodności z Konstytucją niektórych przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 maja 2001 r. w sprawie utworzenia sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych oraz ustalenia ich siedzib i obszaru właściwości.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 maja 2001 r. w sprawie utworzenia sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych oraz ustalenia ich siedzib i obszaru właściwości jest zgodny z art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 2 Konstytucji.

Na mocy zaskarżonych przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 maja 2001 r. w sprawie utworzenia sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych oraz ustalenia ich siedzib i obszaru właściwości określony katalog spraw, które miały miejsce na obszarze właściwości danego sądu okręgowego, rozpoznaje sąd rejonowy w mieście będącym siedzibą sądu okręgowego. Zdaniem Trybunału kwestionowana regulacja nie narusza konstytucyjnie gwarantowanych praw i wolności obywatelskich.

Ustawą o podstawowym znaczeniu dla ustalenia właściwości sądu jest kodeks postępowania karnego (k.p.k.), zgodnie z którym właściwy dla rozpatrzenia sprawy jest sąd, w okręgu którego popełniono przestępstwo (art. 31 § 1 k.p.k.). Przepisy § 7 ust. 1 i 2 zaskarżonego rozporządzenia nie naruszają tej zasady. Nie można więc uznać, że Minister Sprawiedliwości arbitralnie określił właściwość sądów rozpatrujących konkretny typ spraw. W związku z powyższym zaskarżona regulacja jest zgodna z art. 176 ust. 1 Konstytucji.

Trybunał nie zgodził się z interpretacją Sądu Rejonowego z Opola, iż treść kwestionowanej regulacji stanowi ingerencję ustawodawcy w sferę zastrzeżoną dla władzy sądowniczej. Trybunał stwierdził, że zasada podziału władz nie wyklucza ich wzajemnego wpływu i dopełniania się. Zdaniem TK ustalanie właściwości sądu nie jest tożsame z określaniem administracyjnego obszaru jego funkcjonowania. Minister sprawiedliwości ustalając właściwość sądów nie naruszył więc zasady rozdziału władzy sądowniczej i ustawodawczej (art. 10 Konstytucji)

TK uznał, że nie ma podstaw do stwierdzenia, iż sądy rejonowe nie zrealizują przesłanek z art. 45 Konstytucji - tj. nie zapewnią obywatelom realizacji prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Zmiana właściwości sądu nie oznacza automatycznie naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Rozprawie przewodniczył Sędzia TK Jerzy Ciemniewski, a sprawozdawcą był Sędzia TK Marian Zdyb.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Na mocy § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 maja 2001 r. w sprawie utworzenia sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych... sprawy o określone przestępstwa wymienione w ustawie prawo prasowe oraz w ustawie o prawie autorskim, które miały miejsce na obszarze właściwości danego sądu okręgowego, rozpoznaje sąd rejonowy w mieście będącym siedzibą sądu okręgowego. Zdaniem Sądu Rejonowego w Opolu stan taki jest niezgodny z konstytucyjnie gwarantowanymi zasadami: podziału władzy (art. 10 Konstytucji), prawa do sądu (art. 45 Konstytucji) oraz określania ustroju i właściwości sądów w drodze ustawy (art. 176 Konstytucji).

Właściwość rzeczową sądu rejonowego określa art. 24 § 1 kodeksu postępowania karnego, który nie ma jednak charakteru zupełnego. § 7 zaskarżonego rozporządzenia stanowi jego uzupełnienie określające sądy rejonowych właściwe do rozpoznania w pierwszej instancji spraw o konkretne typy czynów zabronionych. Sąd Rejonowy z Opola uważa, ze brak jest podstaw faktycznych dla obowiązywania kwestionowanego przepisu. Został on bowiem wydany bez niezbędnej delegacji ustawowej, co narusza art. 176 ust. 2 Konstytucji, zgodnie z którym: "Ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy."

§ 7 zaskarżonego rozporządzenia wskazuje jako sąd właściwy w danej sprawie jednostkę, która często jest znacznie oddalona od miejsca popełnienia czynu karalnego. Utrudnia to realizację zasady rozpatrywania spraw "bez nieuzasadnionej zwłoki", a tym samym narusza konstytucyjnie gwarantowane prawo do sądu (art. 45 Konstytucji). Zdaniem Sądu Rejonowego w Opolu uregulowanie kwestii właściwości sądu powinno uwzględniać zasady organizacyjne pracy sądownictwa oraz gwarantować realizację uprawnień osób występujących w procesie karnym. Przepisy § 7 skutkują natomiast tym, że odległość dzieląca strony od siedziby właściwego sądu wzrasta do kilkudziesięciu kilometrów, co wywołuje poważne kłopoty ze stawiennictwem oraz narusza ekonomiczny aspekt prawa do sądu.

Rozprawie będzie przewodniczył Sędzia TK Jerzy Ciemniewski, a sprawozdawcą będzie Sędzia TK Marian Zdyb.