K 55/02

16 września 2003 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie zgodności art. 1 pkt. 11 lit. b w związku z art. 4 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z art. 2 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 1 pkt. 11 lit. b w związku z art. 4 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych jest zgodny z art. 2 Konstytucji.

Na podstawie art. 1 pkt. 11 lit. b ustawy z dnia 28 października 2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych uchylony został art. 24 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, przewidujący tzw. licencję ustawową na reemisję kablową. Trybunał zbadał procedurę wprowadzenia w życie zaskarżonego przepisu oraz zakwestionowany okres vacatio legis. Poza zakresem analizy TK pozostała treść merytoryczna zaskarżonych przepisów.

TK podzielił stanowisko Rzecznika, że zachowanie odpowiedniego okresu vacatio legis jest istotnym składnikiem zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Zdaniem Trybunału wprowadzenie zaskarżonego przepisu nie naruszyło jednak formalno-prawnych wymogów dotyczących procesu legislacji. Trybunał nie dopatrzył się pogwałcenia zasady ochrony interesów w toku. W perspektywie integracji z państwami unijnymi zniesienie przywileju licencji ustawowej nie mogło być dla operatorów sieci kablowych zaskoczeniem.

Trybunał podkreślił, że podjecie decyzji działającej wstecz, przekreślającej wejście w życie aktu prawnego, który zaczął już obowiązywać, mogłoby zostać ocenione jako naruszające zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa. Okazałoby się bowiem, że posłuszeństwo ustawie i staranność w dostosowaniu swojej działalności do wymogów prawnych nie popłaca. W lepszej sytuacji znaleźliby się bowiem adresaci normy, którzy ją zlekceważyli.

Rozprawie przewodniczył Sędzia TK Janusz Niemcewicz, a sprawozdawcą była Sędzia TK Biruta Lewaszkiewicz - Petrykowska.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Przepis art. 1 pkt 11 lit b ustawy z dnia 28 października 2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych znosi dotychczasową licencję ustawową na równoczesne i integralne rozpowszechnianie przez operatorów sieci kablowych programów radiowych i telewizyjnych nadawanych przez inne organizacje radiowe i telewizyjne (reemisja kablowa). Od 1 stycznia 2003 r. operatorom sieci kablowych wolno reemitować w sieciach kablowych utwory nadawane w programach organizacji radiowych i telewizyjnych wyłącznie na podstawie umowy zawartej z organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi.

Ustawa nowelizująca została opublikowana w Dzienniku Ustaw z dnia 27 listopada 2002 r. Art. 1 pkt 11 lit b wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich zaskarżony przepis jest niezgodny z zasadą demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Sposób jego wprowadzenia narusza bowiem nakaz stosowania odpowiedniej vacatio legis do regulacji w sposób istotny modyfikujących zakres dotychczasowych praw i obowiązków obywateli. Z art. 2 Konstytucji wynika nie tylko nakaz ustanowienia vacatio legis, ale również nadania jej odpowiedniego wymiaru czasowego. Adresat normy musi mieć zapewniony czas na przystosowanie się do zmienionych regulacji i na bezpieczne podjęcie odpowiednich decyzji, co do dalszego postępowania.

Zdaniem wnioskodawcy zaskarżone unormowanie zostało wprowadzone w sposób zaskakujący adresatów. Operatorzy sieci kablowych nie byli stanie w tak krótkim okresie doprowadzić do zawarcia umów niezbędnych do kontynuowania działalności po 1 stycznia 2003r. Ponadto tak krótki okres vacatio legis mógł skłaniać organizacje zbiorowego zarządu do celowego przeciągania negocjacji dotyczących zawarcia stosownych umów w celu narzucenia własnych warunków.

Rozprawie będzie przewodniczył Sędzia TK Janusz Niemcewicz, a sprawozdawcą będzie Sędzia TK Biruta Lewaszkiewicz - Petrykowska.