K 44/02

28 maja 2003 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie rozpoznał połączone: pytanie prawne Sądu Apelacyjnego w Warszawie, V Wydział Lustracyjny oraz wniosek grupy posłów na Sejm w sprawie zgodności z Konstytucją niektórych artykułów ustawy z 13 września 2002 r. o zmianie ustawy o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1955-1990 osób pełniących funkcje publiczne (nowelizacja tzw. ustawy lustracyjnej).

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: art. 1 ustawy nowelizującej ustawę lustracyjną w zakresie, w jakim do art. 4 ustawy lustracyjnej dodał ust. 3 jest niezgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 61 ust. 1 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny uznał, że przyjęta przez ustawodawcę formuła, zgodnie z którą "nie jest współpracą w rozumieniu ustawy zbieranie lub przekazywanie informacji mieszczących się w zakresie zadań wywiadowczych, kontrwywiadowczych i ochrony granic" narusza zasadę demokratycznego państwa prawa. Całkowicie niejasny i wyraźnie niedookreślony pozostaje zakres pojęć "zadania wywiadowcze i kontrwywiadowcze". Żadna wykładnia użytych pojęć nie umożliwia precyzyjnego i jednoznacznego ustalenia czy "współpraca" miała miejsce czy też nie. Trybunał stwierdził, że niemożność precyzyjnego wskazania zadań, których wykonywanie miałoby nie być ujawniane w oświadczeniach lustracyjnych, prowadzi do wniosku, że zaskarżony przepis godzi w zasadę określoności przepisów prawnych. Narusza on zarazem zasady przyzwoitej legislacji i łamie zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji).

Trybunał uznał także, że zaskarżony art. 1 ustawy nowelizującej ustawę lustracyjną jest niezgodny z zasadą równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Naruszenie to wynika z nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej adresatów ustawy lustracyjnej charakteryzujących się tą samą cechą istotną, jaką jest fakt związków z szeroko pojętym aparatem bezpieczeństwa. Zdaniem TK, tajni współpracownicy organów bezpieczeństwa zostali w bezzasadny sposób zróżnicowani według zadań jakie wykonywali. Ponadto art. 1 zaskarżonej ustawy prowadzi do bezzasadnego różnicowania etatowych pracowników i funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa, którzy zajmowali się działaniami wywiadowczymi, kontrwywiadowczymi i związanymi z ochroną granic.

Trzecim zarzutem wobec art. 1 ustawy nowelizującej ustawę lustracyjną jest naruszenie zasady jawności życia publicznego, ze względu na umożliwienie składania oświadczeń niezgodnych ze stanem faktycznym. Trybunał zgodził się, że skoro ustawa lustracyjna realizuje obywatelskie prawo do informacji, to ograniczenie zakresu jej stosowania poprzez faktyczne wyłączenie spod jej działania tajnych współpracowników wykonujących pewien zakres zadań uznane być musi za równoznaczne z ograniczeniem samego prawa do informacji (art. 61 Konstytucji).

Rozprawie przewodniczył Prezes TK Marek Safjan, a sprawozdawcą był Sędzia TK Wiesław Johann.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Art. 1 ust. 3 ustawy nowelizującej ustawę lustracyjną stanowi, że nie jest współpracą w rozumieniu ustawy zbieranie lub przekazywanie informacji mieszczących się w zakresie zadań wywiadowczych, kontrwywiadowczych i ochrony granic. Zdaniem wnioskodawców regulacja ta wprowadza nie mające uzasadnienia zróżnicowanie pozycji prawnej osób lustrowanych, co narusza konstytucyjnie gwarantowaną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Jest to również dyskryminujące wobec osób pracujących bądź pełniących służbę w organach bezpieczeństwa, które mają obowiązek ujawnienia współpracy bez względu na jej zakres, a więc także w zakresie zadań wywiadowczych i kontrwywiadowczych. Regulacja ta, ze względu na swoją nieokreśloność jest sprzeczna z zasadami określoności przepisów prawa (art. 2 Konstytucji) i jawności życia publicznego (art. 61 ust. 1 Konstytucji).

Sąd Apelacyjny w swoim pytaniu prawnym wnosi o rozstrzygnięcie wątpliwości dotyczących art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej ustawę lustracyjną. Zgodnie z tym przepisem do postępowań lustracyjnych, które nie zostały zakończone prawomocnym orzeczeniem Sądu, stosuje się znowelizowane przepisy ustawy. Oznaczy to, że począwszy od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej, zmieniona definicja współpracy winna być stosowana do oceny prawdziwości oświadczeń lustracyjnych składanych w innym stanie prawnym. Prowadzić to może do sytuacji trudnych do zaakceptowania, kiedy to oświadczenie lustracyjne, które w myśl przepisów obowiązujących w chwili jego składania było obiektywnie i subiektywnie fałszywe może być pod rządami znowelizowanej ustawy uznane za prawdziwe. Zdaniem pytającego sądu jest to niezgodne z zasadą demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji).

Rozprawie będzie przewodniczył Prezes TK Marek Safjan, a sprawozdawcą będzie Sędzia TK Wiesław Johann.