K 37/02

Komunikat prasowy po rozprawie w sprawie zbadania zgodności z Konstytucją niektórych przepisów ustawy o uznaniu części Półwyspu Helskiego za obszar szczególnie ważny dla obrony kraju

25 listopada 2003 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał w pełnym składzie wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie zbadania konstytucyjności niektórych przepisów ustawy z 24 lipca 2002 r. o uznaniu części Półwyspu Helskiego za obszar szczególnie ważny dla obrony kraju.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 15 ust. 2 ustawy o uznaniu części Półwyspu Helskiego za obszar szczególnie ważny dla obrony kraju (przedłożonej do podpisu Prezydentowi RP) jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2, w związku z art. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Trybunał uznał, że przepis ten jest nierozerwalnie związany z całą ustawą. Ponadto postanowił umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie z powodu zbędności orzekania.

Zdaniem TK konstytucyjne gwarancje ochrony prawa dziedziczenia (art. 21 i art. 64 Konstytucji) nakładają na ustawodawcę obowiązek ukształtowania tego prawa w taki sposób, aby spadkodawca mógł swobodnie dysponować swoim majątkiem. Regulacja przyjęta w art. 15 ust. 2 zaskarżonej ustawy, formalnie rzecz biorąc, nie pozbawia spadkobiercy testamentowego prawa do dziedziczenia, jednak w sposób pośredni ogranicza swobodę testowania. Zgodnie z art. 15 ust. 2, ostateczne nabycie nieruchomości uwarunkowane jest bowiem zezwoleniem Dowódcy Marynarki Wojennej. Zdaniem TK wprowadzenie definitywnej przeszkody nabycia (jaką może być negatywna decyzja Dowódcy Marynarki Wojennej) określonych przedmiotów przez wskazanych w testamencie spadkobierców stanowi niedopuszczalną ingerencję w konstytucyjne prawo dziedziczenia.

Nakaz uzyskania zezwolenia Dowódcy Marynarki Wojennej na nabycie własności nieruchomości (art. 15 ust. 2), dotyczy jedynie spadkobierców testamentowych, nie odnosząc się do osób dziedziczących majątek na zasadach ustawowych. Trybunał uznał, że cel ustawy, jakimi było zapewnienie bezpieczeństwa i obronności państwa, nie uzasadnia takiego podziału spadkobierców W konsekwencji należy uznać, że przyjęte rozwiązanie narusza nakaz równego traktowania podmiotów znajdujących się w tej samej sytuacji prawnej.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego stwierdzenie niekonstytucyjności art. 15 ust. 2 zaskarżonej ustawy czyni zbędnym orzekanie o zgodności z Konstytucją pozostałych, wskazanych we wniosku, przepisów ustawy. Art. 15 ust. 2 jest w sposób nierozerwalny związany z ustawą, która z uwagi na wadliwość uregulowanego w niej mechanizmu musi podlegać w całości poprawieniu

Rozprawie przewodniczył Wiceprezes TK Andrzej Mączyński, a sprawozdawcą był Prezes TK Marek Safjan.


Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Monitorze Polskim.

Prasa:
RZECZPOSPOLITA nr 274, 24 listopada 2003 r.
Trybunał Konstytucyjny. Hel - obszar szczególnej wagi.

GAZETA PRAWNA nr 230, 26 listopada 2003 r.
Agnieszka Wyszomirska: TK. Obrót nieruchomościami na Helu. Ograniczenia na wyrost.

RZECZPOSPOLITA nr 275, 26 listopada 2003 r.
Jolanta Kroner: Po prewencyjnej kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Ustawa helska nie istnieje.

ŻYCIE WARSZAWY, KULISY nr 49, 5 grudnia 2003 r.
Rafał Jabłoński: Hel wraca do cywila.

DZIENNIK BAŁTYCKI, 26 listopada 2003 r.
Dobra wiadomość. Swoboda dla Helu. (R.K.)

 

Komunikat prasowy przed rozprawą w sprawie zbadania konstytucyjności niektórych przepisów ustawy z 24 lipca 2002 r. o uznaniu części Półwyspu Helskiego za obszar szczególnie ważny dla obrony kraju

25 listopada 2003 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny rozpozna w pełnym składzie wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie zbadania konstytucyjności niektórych przepisów ustawy z 24 lipca 2002 r. o uznaniu części Półwyspu Helskiego za obszar szczególnie ważny dla obrony kraju.

Na mocy art. 3 ustawy z dnia 24 lipca 2002 r. o uznaniu części Półwyspu Helskiego za obszar szczególnie ważny dla obrony kraju, podmioty władające nieruchomościami położnymi na terytorium gminy Hel (w tym również sama Gmina Hel - podstawowa jednostka samorządu terytorialnego) są zobowiązane do uzyskiwania zezwolenia Dowódcy Marynarki Wojennej na dokonanie czynności związanych z dysponowaniem nieruchomościami. Odmowa udzielenia zezwolenia następuje, jeżeli wykonanie czynności spowoduje zagrożenie bezpieczeństwa zewnętrznego państwa. Organ odmawiający zezwolenia może odstąpić od uzasadnienia faktycznego decyzji, ograniczając się do wskazania podstawy prawnej.

Zdaniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, art. 3 ustawy z 24 lipca 2002 r. jest niezgodny z Konstytucją przez to, ze narusza pozycję ustrojową Gminy Hel jako podstawowej jednostki samorządu terytorialnego. Bez dostatecznego uzasadnienia ogranicza również prawo Gminy do samodzielnego decydowania w sprawach wspólnoty lokalnej, oraz możliwości wykonywania przez nią zadań własnych, wskazanych ustawą o samorządzie gminnym. Wnioskodawca uważa, że takie ograniczenie samodzielności jednostki samorządu terytorialnego nie jest niezbędne ze względu na potrzeby ochrony bezpieczeństwa zewnętrznego państwa. Dla realizacji zakładanego przez ustawodawcę celu możliwe jest bowiem zastosowanie obowiązujących rozwiązań prawnych, w tym zwłaszcza przepisów ustawy z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia. Odpowiednie unormowania znajdują się także w ustawie o gospodarce nieruchomościami.
Art. 15 ust. 2 zaskarżonej ustawy stanowi, że aby spadkobierca (spoza kręgu spadkobierców ustawowych), mógł nabyć wchodzącą w skład spadku nieruchomość na podstawie testamentu, musi uzyskać stosowne zezwolenie. Brak zezwolenia oznacza przyznanie prawa do spadku osobom, które byłyby powołane do spadku z ustawy, zaś pozbawienie dziedziczenia odbywa się bez żadnego odszkodowania. Zdaniem Prezydenta treści przepisu art. 15 ust. 2 nie da się uzasadnić w obowiązującym porządku demokratycznego państwa prawnego, chroniącego prawo własności, prawo dziedziczenia (art. 21 i art. 64 Konstytucji) oraz realizującego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji).

Rozprawie będzie przewodniczył Wiceprezes TK Andrzej Mączyński, a sprawozdawcą będzie Prezes TK Marek Safjan.