K 13/02

2 kwietnia 2003 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie rozpoznał wniosek Prawosławnego Metropolity Warszawskiego i Całej Polski w sprawie konstytucyjności niektórych przepisów ustawy o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 46 ust. 1 pkt. 3 i art. 49 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 lipca 1991 r. o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego są zgodne z art. 25 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji oraz nie są niezgodne z art. 32 Konstytucji, oraz że art. 48 ust. 2 pkt 3 zaskarżonej ustawy jest zgodny z art. 25 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji.

TK wskazał, iż szczególny status konstytucyjny kościołów oraz innych związków wyznaniowych regulowany jest w art. 25 ustawy zasadniczej, z którego wynika obowiązek równego traktowania kościołów i związków wyznaniowych. Trybunał uznał więc za zbędne dodatkowe odwoływanie się do zasady równości określonej w art. 32 Konstytucji.

Zgodnie z art. 25 Konstytucji wszystkie kościoły posiadające wspólną cechę istotną (z punktu widzenia danej regulacji) powinny być traktowane równo. Zdaniem Trybunału, w analizowanej sprawie postępowanie regulacyjne względem kościoła katolickiego i polskiego autokefalicznego kościoła prawosławnego dotyczy odmiennych stanów faktycznych i prawnych uwarunkowanych różną historią tych kościołów. Nie można więc w tej sytuacji mówić o naruszeniu konstytucyjnie gwarantowanej zasady równości kościołów i związków wyznaniowych (art. 25 Konstytucji).

Trybunał uznał, że ponieważ nieruchomości będące przedmiotem sporu nie stanowiły w przeszłości własności polskiego autokefalicznego kościoła prawosławnego nie można uznać, że wprowadzone regulacje pozbawiły ten kościół równej ochrony przysługującego mu prawa własności. Nie został więc naruszony art. 64 Konstytucji.

Ponadto TK postanowił umorzyć postępowanie w sprawie badania konstytucyjności art. 48 ust. 2 pkt 3 zaskarżonej ustawy w zakresie w jakim przepis ten ma zastosowanie do nieruchomości, o których mowa w art. 47 ust. 1 pkt 2 lit b i c zaskarżonej ustawy, ze względu na utratę mocy obowiązującej tych uregulowań.

Rozprawie przewodniczył Prezes TK Marek Safjan, a sprawozdawcą była Sędzia TK Jadwiga Skórzewska-Łosiak.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Kościoły i inne związki wyznaniowe w Polsce działają w konstytucyjnych ramach ustrojowych Rzeczypospolitej Polskiej. Ich sytuację prawną i majątkową regulują przepisy rangi ustawowej. Wnioskodawca wskazuje, iż przyjęte w art. 46 ust. 1 pkt. 3 art. 48 ust. 2 pkt 3 i art. 49 ust 1 i 2 ustawy z dnia 4 lipca 1991 r. o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego regulacje prawne dotyczące spraw majątkowych różnią się zasadniczo od unormowania, przyjętego w ustawie z dnia 17 maja 1989 o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, oraz od unormowań regulujących sprawy majątkowe innych kościołów.

Art. 60 ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego wprowadził zasadę, zgodnie z którą nieruchomości lub ich części pozostające w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu kościelnych osób prawnych - jeżeli spełnione zostaną odpowiednie przesłanki prawne - stają się z mocy prawa ich własnością. Uprawnienie do nabycia własności nieruchomości znajdujących się w posiadaniu kościoła znajduje się także w ustawie regulującej stosunki Państwa i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Ustawodawca przewidział jednak wyjątki od tej reguły. W art. 46 ust. 1 pkt 3 zaskarżonej ustawy wprowadzono zastrzeżenie, na mocy którego do czasu wejścia w życie nowej ustawy Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny i Kościół Katolicki obrządku bizantyńsko-ukraińskiego mogą wspólnie użytkować świątynie pozostające we władaniu prawosławnych kościelnych osób prawnych. Zdaniem wnioskodawcy zastrzeżenie to sprawia, że świątynie pozostające we władaniu prawosławnych kościelnych osób prawnych w dniu wejścia w życie ustawy nie stają się z mocy prawa ich własnością.

Regulacja art. 48 ust 2 pkt 3 ustawy o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w razie niemożności dokonania przewidzianych przekształceń własnościowych pozwala przyznać odszkodowanie według przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości. Również i tam wprowadzone zostały jednak pewne wyjątki, których nie ma w ustawie z dnia 17 maja 1989 r o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem wnioskodawców zaskarżone przepisy naruszają zasadę równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji) oraz zasadę równouprawnienia kościołów i innych związków wyznaniowych (art. 25 Konstytucji). Są one również niezgodne z art. 64 Konstytucji, stanowiącym, iż: "Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej.".

Rozprawie będzie przewodniczył Prezes TK Marek Safjan, a sprawozdawcą będzie Sędzia TK Jadwiga Skórzewska-Łosiak.