K 3/02

8 grudnia 2003 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał wniosek Zarządu Związku Maklerów i Doradców w sprawie zbadania konstytucyjności niektórych przepisów Prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi.

Trybunał orzekł, że art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi jest zgodny z art. 2 Konstytucji, a art. 121 ust. 6 i art. 146a tej ustawy nie są niezgodne z art. 87 ust. 1 Konstytucji.

Trybunał uznał, że określone w art. 121 ust. 6 zaskarżonej ustawy upoważnienie do ustalenia wysokości stawki rocznej wpłat do systemu rekompensat nie może być traktowane jako upoważnienie do stanowienia prawa. Zakwestionowane przepisy nie stanowią podstawy do wydania rozporządzenia. Przeczy temu użyta terminologia oraz brak kompetencji prawotwórczych Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych - organu upoważnionego do ustalenia stawek wpłat. TK podkreślił, że uczestnictwo domów maklerskich w systemie rekompensat jest konsekwencją zawarcia umowy o uczestnictwo w Krajowym Depozycie. Wniesiona składka nie ma charakteru daninowego i stanowi współwłasność wpłacających. Uprawnienia KDPW wynikają więc z umowy i nie mają charakteru publicznoprawnego. Art. 121 powinien być więc traktowany jako upoważniający do określenia cywilnoprawnego wzorca umownego. Regulamin, u genezy którego leży swoboda umów, nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego. Zaskarżone unormowania nie są więc niezgodne z art. 87 Konstytucji, określającym katalog źródeł prawa.

Trybunał przyznał, że w badanej sprawie przez krótki okres miało miejsce działanie prawa wstecz. Mimo, że kwestionowany przepis wszedł w życie 15 stycznia, oddziaływał na stan prawny już od 1 stycznia tegoż roku. Okres działania prawa wstecz był jednak niewielki, ponadto zaskarżone unormowania były już wówczas opublikowane. Biorąc pod uwagę, iż to zaniedbanie legislacyjne nie wywołało negatywnych konsekwencji organizacyjnych lub finansowych, można uznać, że zaskarżony przepis jest zgodny z art. 2 Konstytucji.
Rozprawie przewodniczyła Sędzia TK Ewa Łętowska, a sprawozdawcą był Sędzia TK Marek Mazurkiewicz.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Art. 122 ust. 1 pkt. 1 Prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi (w brzmieniu nadanym ustawą z 8 grudnia 2000 r.) nakazał uruchomienie nowego systemu rekompensat. Od dnia 1 stycznia 2001 r. system miał zabezpieczać wypłatę rekompensat w wypadku upadłości domu maklerskiego do wysokości równowartości w złotych 1000 euro. Zdaniem wnioskodawców przepis ten narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), gdyż faktycznie odnosi się do okresu sprzed wprowadzenia go w życie. Ustawa nowelizująca uchwalona została 8 grudnia 2000 r., ogłoszono ją w Dzienniku Ustaw z 31 grudnia 2000 r. Weszła w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia. Tymczasem art. 121 ust. 6 znowelizowanej ustawy stanowi, że określenie i przekazanie domom maklerskim wysokości stawek wpłat do systemu rekompensat winno następować nie później niż do końca roku kalendarzowego poprzedzającego rok, w którym wplata ma być wniesiona. Dla wprowadzenia w życie nowych przepisów o systemie rekompensat trzeba było - z obrazą dla zasady nie działania prawa wstecz - oprzeć się na przepisach, które nie mogły jeszcze wejść w życie i skutkiem tego nie nabrały jeszcze mocy obowiązującego prawa.

Wnioskodawca kwestionuje również konstytucyjność art. 121 ust. 6 zaskarżonego aktu prawnego, który upoważnia i zobowiązuje Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S. A. do ustalania wysokości rocznych wpłat domów maklerskich do systemu rekompensat. Zgodnie z obowiązującym prawem zarówno sam system rekompensat, jak i wpłaty do niego, są dla domów maklerskich przymusowe. Ponieważ art. 121 ust. 6 formułuje upoważnienie do corocznego ustalania wysokości wpłat, które mają być dokonywane przez wszystkie domy maklerskie. Realizacja tego upoważnienia powinna następować w formie aktu o charakterze abstrakcyjnym i ogólnym. Krajowy Depozyt, jako spółka akcyjna, nie może - nie należąc do konstytucyjnych organów państwa - wydawać rozporządzeń. Wskazany przez ustawę akt , wydawany przez Krajowy Depozyt nie może być zaliczony do żadnego z typów aktów prawnych przewidzianych w obowiązującym systemie konstytucyjnym. W związku z powyższym zaskarżona regulacja powinna zostać uznana za niezgodną z Konstytucją.

Rozprawie będzie przewodniczyć Sędzia TK Ewa Łętowska, a sprawozdawcą będzie Sędzia TK Marek Mazurkiewicz.