SK 37/01

28 stycznia 2003 r. Trybunał Konstytucyjny ogłosił wyrok w sprawie skargi konstytucyjnej Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A. dotyczącej konstytucyjności przepisów regulujących odmowę przyjęcia kasacji.

Artykuł 5 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego... w związku z art. 393 § 1 KPC w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2000 r. - w zakresie, w jakim nie przewiduje szczególnej regulacji dotyczącej przyjęcia do rozpoznania kasacji do Sądu Najwyższego złożonych przed dniem 1 lipca 2000 r. od wyroków Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Antymonopolowego - jest niezgodny z zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przezeń prawa, wyrażoną w art. 2 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Przedmiotem rozstrzygnięcia jest kwestia konstytucyjności zastosowania instytucji "przedsądu" w odniesieniu do kasacji, złożonych przed dniem 1 lipca 2000 r., od orzeczeń wydanych na skutek postępowania prowadzonego przed Sądem Okręgowym w Warszawie - Sądem Antymonopolowym (obecnie: sąd ochrony konkurencji i konsumentów). Zastrzeżenia co do konstytucyjności kwestionowanych przepisów wiążą się w szczególności z ich wykładnią dokonaną przez Sąd Najwyższy w podjętej w dniu 17 stycznia 2001 r. w składzie siedmiu sędziów uchwale. Uchwale tej SN nadał moc zasady prawnej.
Art. 5 ust. 2 ustawy nowelizującej nie czyni zadość wymogom jasnego określenia niektórych przesłanek oraz zakresu dopuszczalności odmowy przyjęcia do rozpoznania przez SN kasacji od orzeczeń Sądu Antymonopolowego, wydanych przed dniem 1 lipca 2000 r. Nie określa jednoznacznie zasięgu stosowania znowelizowanego art. 393 § 1 KPC w związku z wynikającą z art. 5 ust. 2 ustawy nowelizującej zasadą stosowania przepisów dotychczasowych do rozpoznania tychże kasacji. Nie precyzuje jednoznacznie zasięgu zastosowania nowo wprowadzonej instytucji "przedsądu" do kasacji prawidłowo złożonych przed ustanowieniem tej instytucji.
W ocenie TK niedookreśloność art. 5 ust. 2 ustawy nowelizującej w związku z art. 393 § 1 KPC. sprzyja rozbieżnym interpretacjom i stanowi dodatkowy element podważający zaufanie do prawa i stanowiącego je państwa. Nie spełnia więc wymogów państwa prawnego (art. 2 Konstytucji. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji (prawo do sądu), Zdaniem TK przywołana przez skarżącego zasada instancyjności dotyczy procesu sądowego. Odnosi się więc do pewnych etapów proceduralnych rozpatrywania sprawy. Jej naruszenie nie jest równoważne z naruszeniem wprost prawa do sądu, które gwarantuje art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

14 stycznia 2003 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A. dotyczącą konstytucyjności przepisów regulujących odmowę przyjęcia kasacji.

Trybunał Konstytucyjny postanowił odroczyć ogłoszenie wyroku w sprawie na wtorek, 28 stycznia 2003 r., na godzinę 14.00.

Rozprawie przewodniczyła Sędzia TK Teresa Dębowska-Romanowska, a sprawozdawcą był Sędzia TK Marian Grzybowski.

Skarżący wnosząc w 1998 r. kasację od wyroku Sądu Antymonopolowego uzyskał, na mocy ówczesnych przepisów KPC prawo do jej merytorycznego rozpoznania przez Sąd Najwyższy. Wniosek o rozpoznanie kasacji rozpatrzony został po zmianie przepisów, która nastąpiła dnia 1 lipca 2000r., kiedy to na podstawie art. 5 ust 2 ustawy z 24 maja 2000 r o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego...,. weszła w życie nowa wersja art. 343 KPC. Sąd Najwyższy stosując do kasacji wniesionej przez skarżącego w 1998 r. normę art. 393 KPC obowiązującą od 1 lipca 2000 r., postanowił odmówić przyjęcia kasacji do rozpoznania.

Zdaniem skarżącego postanowienie to naruszyło jego konstytucyjnie gwarantowane prawa, określone w art. 2, art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 Konstytucji. Skarżący uważa, że art. 5 ust 2 cytowanej wyżej ustawy z 24 maja 2000 r. jest niezgodny z Konstytucją przez to, że spowodował bezpodstawną utratę prawa do merytorycznego rozpatrzenia wniesionej kasacji, nieuzasadnione stosowanie wstecz art. 393 KPC w brzmieniu obecnym oraz nieusprawiedliwione i zbyt daleko idące ograniczenia prawa do rozpatrzenia sprawy przez dwie instancje sądowe. Skarżący twierdzi, iż takie ukształtowanie prawa jest niezgodne z nakazem poszanowania praw nabytych, wynikającym z zasady demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji). Podkreśla także, że ustawodawca nie jest upoważniony do pozbawienia prawa do merytorycznego rozpoznania kasacji tych, którzy to prawo wcześniej uzyskali bezwarunkowo. Zwłaszcza, że nie występują w tym przypadku żadne okoliczności, które usprawiedliwiałyby odstąpienie od zasady retroakcji.

Spółka Akcyjna w swojej skardze powołuje się na orzecznictwo TK (orzeczenie z 15.07.1996 r., sygnatura akt K 5/96), zgodnie z którym sytuacja prawna osób dotkniętych nową regulacją normatywną powinna być poddana takim przepisom przejściowym, by te osoby mogły dokończyć przedsięwzięcia podjęte na podstawie wcześniejszej regulacji. Jest to tzw. "zasada należytego zabezpieczenia interesów w toku" - aktualna na gruncie art. 2 Konstytucji.

Rozprawie będzie przewodniczyła Sędzia TK Teresa Dębowska-Romanowska, a sprawozdawcą będzie Sędzia TK Marian Grzybowski.