SK 34/01

2 czerwca 2003 r. o godz. 12:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną Marka Z. w sprawie zgodności z Konstytucją niektórych przepisów ustawy Prawo spółdzielcze, w zakresie w jakim ograniczają wysokość wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 188 § 2 i art. 196 § 1 ustawy z 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze są zgodne z art. 64 ust 1 i 2 oraz nie są niezgodne z art. 2, art. 24, art. 30, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 45 ust. 1 i art. 58 ust. 1 Konstytucji.

Trybunał uznał, ze skarżącemu przysługiwało odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania spółdzielczego stosunku pracy. Odwołanie się do wysokości wynagrodzenia było tu jednak jedynie sposobem obliczenie zryczałtowanego odszkodowania. TK nie dostrzegł w danej sprawie naruszenia praw majątkowych skarżącego. Trybunał wskazał również, że ochrona prawa własności nie ma charakteru absolutnego - przy zachowaniu odpowiednich reguł konstytucyjnych możliwe jest jego ograniczenie.

Trybunał uznał, że pozostałe przywołane przez skarżącego wzorce konstytucyjne są w danej sprawie nieadekwatne. Ustawowe ograniczenie odszkodowania nie pozostaje w żadnym związku z naruszeniem godności ludzkiej, w związku z czym zaskarżone przepisy nie są niezgodne z art. 2 Konstytucji. W Konstytucji nie została przewidziana zasada prawa do pełnego odszkodowania, w związku z czym adekwatnym wzorcem kontroli nie jest także przywołany przez skarżącego art. 31 ust 3, dotyczący ograniczania konstytucyjnych wolności i praw. Marek Z. nie wykazał również, by art. 188 § 2 i art. 196 § 1 zaskarżonej ustawy, w granicach objętych skargą pozostawały w bezpośrednim związku z przywołanymi przez niego wzorcami konstytucyjnymi: art. 24, art. 30, art. 45 ust. 1 i art. 58 ust.1.

Rozprawie przewodniczył Sędzia TK Mirosław Wyrzykowski, a sprawozdawcą był Sędzia TK Marek Mazurkiewicz.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Marek Z. został wykluczony ze spółdzielni pracy za korzystanie z prawa członka spółdzielni do wypowiedzi oraz zaskarżenia do sądu uchwał jej walnego zgromadzenia. Mocą uchwały o wykluczeniu wygasła łącząca go ze spółdzielnią spółdzielcza umowa o pracę. Pozbawienie członkostwa w spółdzielni, dokonane na podstawie art. 193 § 4 prawa spółdzielczego było równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Stosowna wzmianka o takiej formie wypowiedzenia umieszczona została w świadectwie pracy, co spowodowało, że skarżący przez następne cztery lata nie znalazł innego zatrudnienia. Skarżący zwrócił się do sądu o uchylenie uchwały. Sprawa przeszła drogę odwoławczą i w drodze rewizji nadzwyczajnej trafiła do Sądu Najwyższego. Wyrok SN uchylił wcześniejsze wyroki i uwzględnił powództwo w zakresie członkostwa i przywrócenia do pracy. W zakresie roszczeń finansowych przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu. Sąd ten na mocy art. 188 § 2 i 196 § 1 prawa spółdzielczego zasądził na rzecz Marka Z. wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy jedynie przez sześć miesięcy, Sąd oddalił natomiast żądanie zasądzenia odszkodowania uwzględniającego utratę wynagrodzenia w pozostałym okresie.

Skarżący wskazuje, iż obowiązek naprawienia szkody należy do podstawowych zasad sprawiedliwości i znajduje ogólną podstawę w art. 2 Konstytucji. Zdaniem skarżącego art. 188 § 2 prawa spółdzielczego dotyczący utraconych zarobków reguluje zasadę wyrównania szkody w sposób pełny i celowy. Zawarta w nim jednak klauzula mówiąca iż członkowi spółdzielni przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy "...nie dłuższy jednak niż sześć miesięcy..." nie ma oparcia w wartościach konstytucyjnych. W praktyce oznacza to bowiem pozostawienie większości szkody bez wyrównania, co uznać należy za sprzeczne z art. 2 Konstytucji.

Skarżący wskazuje również, że kwestionowana regulacja stawia członka spółdzielni zatrudnionego na podstawie stosunku pracy w gorszej sytuacji od członka spółdzielni, w której świadczeniem statutowym nie jest zatrudnienie oraz od członka spółdzielni pracy lub produkcji rolnej zatrudnionego na innej podstawie prawnej, którzy mogą dochodzić naprawienia szkody na zasadach ogólnych prawa cywilnego bez ograniczeń. Jest to niezgodne z zasadą równego traktowania podmiotów w tej samej sytuacji prawnej (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Zdaniem Marka Z. art. 188 i art. 196 zaskarżonej ustawy stoją w sprzeczności z zasadą ochrony pracownika (art. 24 Konstytucji), chroniąc pracodawcę kosztem pracownika.

Rozprawie będzie przewodniczył Sędzia TK Mirosław Wyrzykowski, a sprawozdawcą będzie Sędzia TK Marek Mazurkiewicz.