K 1/03

4 listopada 2003 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał wniosek Rady Miasta Radzionków w sprawie zbadania zgodności z Konstytucją i ustawami niektórych przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania miejscowości statusu miasta.

Trybunał orzekł, że art. 4 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 w związku z ust. 2, art. 4a i art. 4b ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym w zakresie, w jakim odnoszą się do zmiany granic gmin, są zgodne z art. 2 Konstytucji i art. 5 Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego. TK stwierdził również, że § 1 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 2002 w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania miejscowości statusu miasta jest zgodny z art. 15 ust. 2 i art. 2 Konstytucji oraz z art. 4 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym. W pozostałym zakresie Trybunał postanowił umorzyć postępowanie ze względu na niedopuszczalność orzekania.

Trybunał podkreślił, że zgodnie z zakwestionowanymi przepisami ustalenie granic gminy następuje w drodze Rozporządzenia Rady Ministrów, na wniosek zainteresowanej gminy, lub z inicjatywy własnej RM. Trybunał zwrócił uwagę, że konsultacje z mieszkańcami przeprowadzane przy okazji procedury zmiany granic gmin mają inne znaczenie w przypadku trybu postępowania z urzędu, inne zaś, w przypadku działań podejmowanych przez Radę Ministrów na wniosek gminy. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, wynik konsultacji powinien mieć znaczenie nie tylko polityczne, ale też i prawne. Wynik ten nie ma charakteru bezwzględnego, co nie znaczy, że nie jest on wiążący dla strony podejmującej ostateczne decyzje. Zdaniem Trybunału czynniki, którymi należy się kierować przy zmienianiu granic gmin zostały w art. 4 ust. 3 określone w sposób wystarczająco jasny i precyzyjny.

TK uznał, że nie zostało obalone domniemanie zgodności z Konstytucją i ustawą zaskarżonego rozporządzenia. W postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym nie podlegają ocenie działania faktyczne z punktu widzenia ich racjonalności. TK bada jedynie, czy przy wydawaniu rozporządzenia nie zostały naruszone wytyczne ustawowe. Trybunał stwierdził, iż Rada Miasta nie wykazała w sposób dostateczny, żeby takie naruszenie miało miejsce.

Trybunał umorzył postępowanie ze względu na zakaz ponownego orzekania w tym samym przedmiocie. Zaskarżone przepisy art. 4 ust.1 pkt 1, art. 4a i art. 4b ustawy o samorządzie gminnym (wraz z tym samym wzorcem konstytucyjnym z art. 15 ust 2 Konstytucji) były już bowiem przedmiotem rozstrzygnięcia TK. Powodem umorzenia postępowania w zakresie badania zgodności art. 4 ust. 1 pkt 2, pkt 3, ust. 4 oraz ust. 5 z art. 2 Konstytucji, art. 15 ust. 2 Konstytucji oraz art. 5 Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego był brak wystarczającego uzasadnienia postawionych zarzutów.

Rozprawie przewodniczyła Sędzia TK Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska, a sprawozdawcą była Sędzia TK Teresa Dębowska-Romanowska.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Monitorze Polskim

Przepisy art. 4, art. 4a i art. 4b ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym normują procedurę tworzenia, łączenia, podziału oraz znoszenia gmin, a także ustalania ich granic. Zgodnie z art. 4 ust. 1 zaskarżonej ustawy, ustalanie granic gmin dokonywane jest w formie rozporządzenia Rady Ministrów. Zdaniem wnioskodawcy, przepisy zawierające delegację ustawową do ustalania granic gmin są sprzeczne z art. 15 ust 2 Konstytucji, stanowiącym, iż "zasadniczy podział terytorialny państwa uwzględniający więzi społeczne, gospodarcze lub kulturowe i zapewniający jednostkom terytorialnym zdolność do wykonywania zadań publicznych określa ustawa." Zaskarżone przepisy umożliwiają dokonanie przez Radę Ministrów zmiany granic gminy w sposób całkowicie arbitralny, wbrew zarówno stanowisku innych gmin, jak i wyrażonej w konsultacjach opinii mieszkańców. Takie unormowania procedury wprowadzenia zmian obszaru jednostek samorządowych narusza konstytucyjne zasady: ochrony samodzielności gminy (art. 165 ust. 2 Konstytucji), subsydiarności (art. 163 Konstytucji), oraz zasadę proporcjonalności ingerencji państwa w sferę praw i wolności (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Jest również niezgodne z zasadą decentralizacji władzy państwowej (art. 15 ust. 1 Konstytucji). Możliwość swobodnego - nie liczącego się z opinią zainteresowanych gmin, ani ich mieszkańców - kształtowania granic jednostek samorządu terytorialnego przez organ władzy wykonawczej narusza także zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) oraz art. 5 Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego, zawierający wymóg takiego ukształtowania prawa wewnętrznego, aby decyzje określającego granice wspólnot samorządowych podejmowane były w sposób uwzględniający ich wolę.

Na mocy § 1 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 2002 w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania miejscowości statusu miasta zmieniona została granica pomiędzy Gminą Bytom, a Gminą Radzionków. Zdaniem wnioskodawcy zaskarżony przepis został wydany z rażącym naruszeniem wytycznych delegacji ustawowej zawartej w art. 4 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym. Przepis ten jest także niezgodny z wymogami wynikającymi z art. 15 ust. 2 Konstytucji.
Rozprawie będzie przewodniczyć Sędzia TK Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska, a sprawozdawcą będzie Sędzia TK Teresa Dębowska-Romanowska.