K 1/01

26 lutego 2003 r. o godz. 9:00 Trybunał Konstytucyjny ogłosił wyrok w sprawie zgodności z Konstytucją niektórych przepisów ustawy o pomocy społecznej regulujących problematykę organizacji i finansowania rodzin zastępczych. Wnioskodawcą w tej sprawie był Rzecznik Praw Obywatelskich.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 33g ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej jest zgodny z art. 72 ust. 2 Konstytucji oraz art. 23 ust. 2 Konstytucji w związku z art. 3 Konwencji o Prawach Dziecka; art. 33c ust. 5 zaskarżonej ustawy jest niezgodny z art. 32 ust. 1 oraz z art. 2 Konstytucji RP; art. 55 ust. 2 tejże ustawy jest zgodny z art. 2, z art. 72 ust. 2 Konstytucji RP oraz z art. 20 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że nie znajduje uzasadnienia wynikające z art. 33c ust. 5 ustawy o pomocy społecznej istotne zróżnicowanie sytuacji dzieci wychowanych w rodzinach zastępczych oraz dzieci przebywających w placówkach opiekuńczo -wychowawczych. Zdaniem Trybunału, regulacja różnicująca wysokość środków finansowych wydatkowanych ze Skarbu Państwa na kontynuowanie nauki przez dzieci z rodzin zastępczych oraz dzieci przebywające w placówkach wychowawczych, narusza konstytucyjną zasadę równego traktowania takich samych podmiotów prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji).

TK odniósł się także do zarzutu Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącego niedostatecznego dofinansowywania dzieci, których stan zdrowia wymaga zwiększonej pomocy ze strony państwa (art. 33g ustawy o pomocy społecznej). Trybunał uznał, że nie jest właściwy do oceny wysokości świadczeń socjalnych, które na mocy ustawy przyznane zostały upoważnionym podmiotom. Zdaniem Trybunału kwestia wysokości świadczenia należy do sfery swobodnego uznania ustawodawcy.

Zaskarżony art. 55 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej ujednolicił zasady przyznawania pomocy finansowej rodzinom zastępczym. Jednocześnie na mocy tego artykułu zmieniona została forma prawna zawierania przez rodziny zastępcze umów z państwem: dotychczasowe umowy cywilno - prawne zastąpione zostały decyzjami administracyjnymi. Zdaniem Trybunału zmiany te usprawiedliwione były obiektywnymi okolicznościami, art. 55 ust. 2 nie narusza więc zasady ochrony i poszanowania praw nabytych (art. 2 Konstytucji). Trybunał podkreślił, iż w niektórych sytuacjach jednostka powinna liczyć się z tym, że zmiana warunków społecznych i gospodarczych może pociągnąć za sobą zmianę prawa.

Rozprawie przewodniczył Sędzia TK Marek Mazurkiewicz, a sprawozdawcą był Sędzia TK Mirosław Wyrzykowski.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

18 lutego 2003 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie zgodności z Konstytucją niektórych przepisów ustawy o pomocy społecznej regulujących problematykę organizacji i finansowania rodzin zastępczych.

Trybunał Konstytucyjny postanowił odroczyć ogłoszenie wyroku w sprawie na środę, 26 lutego 2003 r., godzina 9.00.

Rozprawie przewodniczył Sędzia TK Marek Mazurkiewicz, a sprawozdawcą był Sędzia TK Mirosław Wyrzykowski.

19 listopada 2002 r. Trybunał Konstytucyjny rozpoznając na rozprawie wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie zgodności z Konstytucją niektórych przepisów ustawy o pomocy społecznej regulujących problematykę organizacji i finansowania rodzin zastępczych, postanowił wezwać Rzecznika Praw Dziecka do wzięcia udziału w rozprawie. W związku z tym TK odroczył rozprawę.

Wcześniej po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2002 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, Trybunał Konstytucyjny postanowił - wobec cofnięcia wniosku - umorzyć postępowanie w zakresie badania konstytucyjności art. 33g ust. 1 oraz art. 33 g ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej. TK postanowił także - wobec zbędności wydania orzeczenia - umorzyć postępowanie w zakresie badania zgodności art. 33p ust. 1 oraz art. 33p ust. 10 pkt 1 tejże ustawy.

Rozprawie przewodniczył Sędzia TK Marek Mazurkiewicz, a sprawozdawcą był Sędzia TK Mirosław Wyrzykowski.

Rzecznik Praw Obywatelskich kwestionuje przyjętą w ustawie regulację dlatego, iż zakłada ona ustalenie stałego obciążenia rodziny zastępczej, mającego charakter obowiązku alimentacyjnego w decyzji administracyjnej, nie zaś w orzeczeniu sądowym. Zobowiązanie ustalane jest na drodze administracyjnej, mimo że następuje ono na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i nie ma związku z finansowaniem celów publicznych. Wnioskodawca uważa, że wprowadzenie przepisu w tym kształcie jest niezgodne z zasadą ochrony praw nabytych, stanowiącą istotną składową art. 2 Konstytucji RP.

Rzecznik wskazuje, iż aktualny kształt przepisów ustawy, w zakresie w jakim dopuszczają one różnicowanie pomocy pieniężnej udzielanej dzieciom w rodzinach zastępczych z uwagi na stan zdrowia i stopień rozwoju, nie uwzględnia minimum określanego przez ratyfikowaną przez Polskę Konwencję o prawach dziecka. Konwencja ta określa standard minimalny ochrony praw dzieci które ze względu na swoją sytuację zdrowotną wymagają zwiększonej pomocy ze strony państwa. Rzecznik kwestionuje także konstytucyjność przepisów różnicujących sytuację wychowanków rodzin zastępczych w stosunku do dzieci objętych innymi formami opieki zastępczej. Wnioskodawca uważa, że jest to niezgodne z wynikającym z zasady równości nakazem jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej kategorii (art. 32 Konstytucji RP).

W związku z powyższymi zarzutami Rzecznik wniósł o stwierdzenie niezgodności: art. 33c ust. 5, art. 33g ust. 2 pkt 2 i 3, art. 33p ust. 1 i ust. 10, art. 55 ust 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (w brzmieniu aktualnie obowiązującym) oraz § 15 ust 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia RM z dnia 29 września 2001 r. w sprawie rodzin zastępczych z Konstytucją RP i Konwencją o prawach dziecka.

Rozprawie będzie przewodniczył Sędzia TK Marek Mazurkiewicz, a sprawozdawcą będzie Sędzia TK Mirosław Wyrzykowski.