Komunikat prasowy po rozprawie w sprawie konstytucyjności ograniczenia prawa do sądu osób poddanych leczeniu odwykowemu

Trybunał Konstytucyjny orzekł dzisiaj o niekonstytucyjności art. 34 ust. 2 ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Przepis ten, w części wyłączającej możliwość złożenia przez osobę zobowiązaną do leczenia odwykowego wniosku o zmianę rodzaju zakładu leczenia, narusza konstytucyjnie gwarantowane prawo do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP), zasadę państwa prawnego (art. 2 konstytucji), a także zasadę przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka, wyrażoną w art. 30 konstytucji.

Pozbawienie przez art. 34 ust. 2 ustawy prawa do sądu polega na uniemożliwieniu osobie zobowiązanej do leczenia odwykowego wszczęcia postępowania w sprawie zmiany postanowienia sądu o wyborze zakładu leczenia odwykowego. Zmiana postanowienia może nastąpić na wniosek, do złożenia którego uprawniony jest kurator, o ile został ustanowiony, oraz zakład lecznictwa odwykowego, w którym odbywa się leczenie. Uprawnienia do złożenia wniosku nie posiada również osoba poddana leczeniu ani sąd..

Trybunał Konstytucyjny rozpoznając sprawę podkreślił, że tak daleko idące ograniczenie prawa do sądu nie znajduje uzasadnienia w konstytucji. Z art. 45 ust. 1 konstytucji wynika jednoznacznie wola ustrojodawcy, aby prawem do sądu objąć możliwie najszerszy zakres spraw. Konstytucja ustanawia również domniemanie drogi sądowej. Uzupełnieniem i rozwinięciem art. 45 ust. 1 konstytucji jest art. 77 ust. 2 konstytucji, który wyklucza niedopuszczalność drogi sądowej dla dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Ograniczenie prawa do sądu jest więc w sposób oczywisty niekonstytucyjne.

Zdaniem składu orzekającego TK przepis art. 34 ust. 2 narusza także konstytucyjną zasadę przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka, ustanowioną w art. 30 konstytucji, ponieważ uzależnia osobę leczącą się z nałogu od decyzji innych podmiotów uprawnionych do stanowienia o sobie i wolności osobistej. Ponieważ leczenie odwykowe może tworzyć sytuacje odbierające osobie leczonej - przynajmniej w jej subiektywnym odczuciu - poczucie godności, to tym bardziej powinny one pozostawać pod kontrolą sądu, także w aspekcie możliwości zmiany rodzaju zakładu leczenia odwykowego, która mogłaby być uruchamiana z inicjatywy osoby poddanej leczeniu. Brak takiej możliwości jest naruszeniem konstytucyjnego zakazu wynikającego z art. 30 ustawy zasadniczej.

Wyrok jest prawomocny i ostateczny a jego sentencja podlega publikacji w Dzienniku Ustaw.


Komunikat prasowy przed rozprawą

8 listopada 2001 roku o godz. 9.30 Trybunał Konstytucyjny rozpozna pytanie prawne Sądu Rejonowego we Włoszczowie, Wydział Rodzinny i Nieletnich. Wątpliwość Sądu, zawarta w pytaniu prawnym, dotyczy przepisu art. 34 ust. 2 ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zdaniem wnioskodawcy pozbawia on osobę zobowiązaną do leczenia odwykowego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). Pozbawienie prawa do sądu polega na uniemożliwieniu osobie zobowiązanej do leczenia odwykowego zainicjowania postępowania w sprawie zmiany postanowienia sądu w przedmiocie rodzaju zakładu leczenia odwykowego. Ponadto przepis ten narusza konstytucyjne zasady państwa prawnego oraz proporcjonalności (art. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), ponieważ tak daleko idące ograniczenie prawa do sądu osoby zobowiązanej do leczenia odwykowego nie znajduje uzasadnienia w tejże normie konstytucyjnej. Regulacja ta, zdaniem Sądu, narusza także konstytucyjną zasadę przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka, ustanowioną w art. 30 konstytucji, przez wprowadzenie zależności osoby zobowiązanej do leczenia odwykowego od innych podmiotów w sprawie dotyczącej zakresu ograniczeń prawa tej osoby do stanowienia o sobie i wolności osobistej.