Komunikat prasowy po rozprawie w sprawie konstytucyjności zasad działania partii politycznej Chrześcijańska Demokracja III Rzeczypospolitej

Obradujący we wrześniu 1998 roku Kongres Krajowy partii Chrześcijańska Demokracja III Rzeczypospolitej (której przewodniczącym jest Lech Wałęsa) wprowadził do statutu partii postanowienie, w myśl którego "przewodniczącego regionu", zaliczanego do "władz regionu", powołuje i odwołuje przewodniczący partii. Powyższą zmianę w statucie zgłoszono Sądowi Okręgowemu w Warszawie (właściwemu w sprawach ewidencji partii politycznych).

Sąd Okręgowy powziął wątpliwość, czy powyższe postanowienie jest zgodne z art. 11 Konstytucji RP, który zapewnia wolność tworzenia i działania partii politycznych, a zarazem określa, że celem partii politycznych jest "wpływanie metodami demokratycznymi na kształtowanie polityki państwa". Wskutek tego Sąd Okręgowy wystąpił do TK o zbadanie zgodności z Konstytucją zasad działania wymienionej partii w zakresie objętym kwestionowanym postanowieniem statutu.

Zdaniem Sądu Okręgowego kwestionowane postanowienie statutu nie odpowiada konstytucyjnemu nakazowi osiągania celów partii politycznych metodami demokratycznymi (art. 11 konstytucji).

II

Trybunał Konstytucyjny nie podzielił wątpliwości Sądu Okręgowego, uznając kwestionowane postanowienie statutu Partii Chrześcijańska Demokracja III RP za zgodne z art. 11 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu Trybunał wskazał, że partie polityczne są z jednej strony formą urzeczywistniania wolności zrzeszania się, z drugiej strony natomiast stanowią element systemu politycznego, wypełniając istotne funkcje publiczne związane z władzą państwową. Problem konstytucyjny polega więc na tym, na ile członkowie partii mogą swobodnie kształtować jej struktury wewnętrzne i zasady funkcjonowania, na ile zaś muszą one odpowiadać zasadom demokracji.

Ograniczenia w kształtowaniu przez partie swoich struktur wewnętrznych i zasad funkcjonowania wynikają wyłącznie z przepisów konstytucyjnych.

Kwestionowane przez Sąd Okręgowy postanowienie statutu partii podlega ocenie z punktu widzenia art. 11 konstytucji, który wymaga stosowania przez partie politycznie wyłącznie demokratycznych metod wpływania na kształtowanie polityki państwa. Brak demokracji wewnątrzorganizacyjnej tylko wówczas rzutuje na ocenę, że cele lub działalność partii politycznej nie są zgodne z konstytucją, jeżeli uniemożliwia on albo w istotny sposób ogranicza spełnianie przez partię jej konstytucyjnej roli lub przekłada się bezpośrednio na zakładane bądź stosowane przez nią metody wpływania na politykę państwa.

Zakwestionowane przez Sąd Okręgowy postanowienie statutu nie daje podstaw do stwierdzenia tak rozumianej niekonstytucyjności. Ocenę tę Trybunał Konstytucyjny oparł na rozważeniu budzącego wątpliwości postanowienia w kontekście innych postanowień statutu partii. W szczególności Trybunał wziął pod uwagę, że według statutu najwyższą władzą partii jest Kongres Krajowy, w skład którego wchodzą, co najmniej w dwóch trzecich, delegaci wybrani przez zjazdy regionalne (obok osób pełniących określone funkcje partyjne oraz posłów i senatorów z ramienia partii) i który wybiera przewodniczącego partii.

Wyrok, wydany przez pełen skład Trybunału Konstytucyjnego, jest ostateczny, jego sentencja podlega publikacji w Dzienniku Ustaw.

Komunikat  prasowy  przed  rozprawą

8 marca 2000 roku o godzinie 10.00 Trybunał Konstytucyjny rozpatrzy wniosek o stwierdzenie zgodności z Konstytucją RP zasad działania partii politycznej Chrześcijańska Demokracja III Rzeczpospolitej Polskiej, określonych w § 30 lit. d jej statutu. Przepis ten stanowi, że przewodniczącego regionu, który w myśl § 58 statutu jest organem władzy, będzie powoływać i odwoływać przewodniczący partii.

Konstytucja RP gwarantuje w art. 11 prawo zrzeszania się obywateli w partie polityczne "w celu wpływania metodami demokratycznymi na kształtowanie polityki państwa". Ustawa o partiach politycznych w art. 8 nakłada na partie polityczne obowiązek kształtowania swojej struktury zgodnie z zasadami demokracji, w szczególności przez zapewnienie powoływania struktur partii w drodze wyborów i podejmowania uchwał większością głosów.

Mając powyższe na uwadze, Wydział VII Cywilny i Rejestrowy Sądu Okręgowego w Warszawie, który prowadzi m.in. rejestr partii politycznych, w oparciu o art. 21 w związku z art. 8 ustawy o partiach politycznych, działając na podstawie art. 11 i art. 188 pkt 4 Konstytucji RP zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności przepisów statutu partii z konstytucją.

Wymaga podkreślenia, że 8 marca Trybunał Konstytucyjnego, po raz pierwszy w swojej historii, w tym trybie i na tej podstawie dokona oceny zgodności z Konstytucją RP celów lub działalności partii politycznej.