Komunikat prasowy po rozprawie w sprawie konstytucyjności przepisów regulujących pobieranie składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe od pracujących emerytów i rencistów

W dniu dzisiejszym został rozpoznany wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie konstytucyjności przepisów art. 9 ust. 4, ust. 4a i 4b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zaskarżone przepisy, przewidując obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie przez emerytów i rencistów podejmujących pracę, nie naruszają konstytucyjnych zasad sprawiedliwości społecznej i równości (art. 2 i 32 konstytucji).

Emeryci i renciści, jako osoby o ustalonym już prawie do pobierania emerytury lub renty, zostały objęte obowiązkiem opłacania składek na ubezpieczenie, co jest elementem systemu, przewidującego obligatoryjne ubezpieczenie wszystkich osób podejmujących działalność zarobkową. Zaskarżone przepisy spowodowały w systemie ubezpieczeń społecznych wyodrębnienie rodzajów pracy emerytów i rencistów objętych obowiązkiem ubezpieczenia (pracownicy) lub też nie (osoby prowadzące działalność gospodarczą, wolne zawody itp.). Zróżnicowanie to wynika z wprowadzenia przez nowy system podziału płaconej składki na opłacaną przez pracodawcę i pracownika. Trybunał w swoim orzeczeniu podkreślił, że dobrowolność składki płaconej przez osoby wolnych zawodów i prowadzące działalność gospodarczą oznacza, że w innym przypadku musiałyby one płacić dwukrotnie: jako pracodawca i jako osoba ubezpieczona, co stawiałoby te osoby w sytuacji niekorzystnej w porównaniu z pracownikami najemnymi.

Trybunał podkreślił również, że obecnie wprowadzany jest nowy system ubezpieczeń społecznych, który w założeniu ma doprowadzić do wypłacania świadczeń gromadzonych na indywidualnych kontach. Jednak obecnie, gdy świadczenia są wypłacane z Budżetu Państwa oraz aktualnie zbieranych składek, zasada solidarności społecznej wymaga pobierania składek od wszystkich pracujących. Przyjęte rozwiązanie jest kompromisem między równością na rynku pracy, a możnością uzyskania dodatkowych świadczeń przez emerytów oraz rencistów. Pobieranie emerytury lub renty nie może oznaczać uprzywilejowania i rezygnacji z odprowadzenia składek od zarobków uzyskiwanych przez emerytów i rencistów. Sytuacja taka oznaczałaby postawienie w gorszej sytuacji osób płacących składki, co przy napiętej sytuacji na rynku pracy mogłoby doprowadzić do ich dyskryminacji jako pracowników.

Trybunał stwierdził, że nie leży w jego kompetencji rozpatrywanie trafności regulacji ustawowej świadczeń emerytalno-rentowych w kształcie ustalonym przez Ustawodawcę. Zadaniem Trybunału jest jedynie badanie merytorycznej zgodności aktu prawnego z normami hierarchicznie nadrzędnymi w systemie prawa. Ochrona emerytów i rencistów podejmujących pracę, której domagał się wnioskodawca, nie jest absolutna. Musi być ona rozpatrywana w świetle danej sytuacji oraz ochrony innych wartości, niekoniecznie wyrażonych expressis verbis w konstytucji. Kompleksowe, głębokie reformy, ujednolicające system, wprowadzające jednolite zasady emerytalno-rentowe dla wszystkich, uzasadniają takie zmiany. Należy przy tym przypomnieć, że ustawa nie pozbawia świadczeń, a jedynie ujednolica zasady opłacania składek.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest prawomocny i ostateczny, a jego sentencja podlega publikacji w Dzienniku Ustaw RP.

Komunikat prasowy przed rozprawą

W dniu 4 grudnia o godz. 11.00 rozpoznany zostanie wniosek złożony przez Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie konstytucyjności przepisów art. 9 ust. 4, ust. 4a i 4b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Wnioskodawca uważa, że zaskarżone przepisy, przewidując obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie przez emerytów i rencistów podejmujących pracę, są niekonstytucyjne. Emeryci i renciści, jako osoby o ustalonym już prawie do pobierania emerytury lub renty, zostały objęte obowiązkiem opłacania składek na ubezpieczenie, co stanowi - zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich - nieuzasadnione obciążenie o charakterze zbliżonym do podatku. Powodem podejmowania pracy zarobkowej jest zazwyczaj - co podkreślił w swoim wniosku Rzecznik - niski poziom otrzymywanych świadczeń w relacji do kosztów utrzymania. Objęte wnioskiem przepisy powodują, że w systemie ubezpieczeń społecznych wyodrębnione zostały - w odniesieniu do pracujących emerytów i rencistów - "lepsze" i "gorsze" rodzaje pracy, czyli objęte obowiązkiem ubezpieczenia lub też nie. Wprowadzenie tego obowiązku narusza - według wnioskodawcy - konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 konstytucji) oraz równości (art. 32 konstytucji).