Komunikat prasowy po rozprawie w sprawie konstytucyjności przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników

W dniu 30 maja 2000 roku odbyła się publiczna rozprawa przed Trybunałem Konstytucyjnym, na której został rozpoznany wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich o stwierdzenie konstytucyjności ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w zakresie, w jakim określa ona zasady przyznawania renty inwalidzkiej rolniczej ubezpieczonemu, który jest długotrwale niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:

1) pozbawienie ubezpieczonego prawa do rolniczej renty inwalidzkiej okresowej w razie objęcia go innym ubezpieczeniem społecznym (art. 22 ust. 1 i 2 ustawy) jest zgodne z art. 2 i 32 Konstytucji RP;

2) wyłączenie możliwości doliczenia do liczby lat, od której zależy wysokość części składkowej emerytury (art. 25 ust. 2 tej ustawy) - okresów:

a) odbywania czynnej służby wojskowej w Wojsku Polskim lub okresów jej równorzędnych albo zastępczych form tej służby,

b) działalności kombatanckiej, działalności równorzędnej z tą działalnością, a także okresów zaliczanych do okresów tej działalności oraz podlegania represjom wojennym i okresu powojennego, określone w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego,

c) pełnienia w Polsce zawodowej służby wojskowej oraz pozostawania w stosunku służby w organach państwowych

jest niezgodne z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej .

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że inwalidzka renta rolnicza z zasady ma charakter okresowy. U podstaw tej regulacji leży założenie, że rolnik powinien być rehabilitowany (leczniczo i zawodowo) i po odzyskaniu zdolności powrócić do pracy. Osoby takie z chwilą podjęcia zajęć zarobkowych związanych z obowiązkiem ubezpieczenia społecznego tracą prawo do okresowej renty inwalidzkiej. Dotyczy to przede wszystkim osób podejmujących zatrudnienie w ramach stosunku pracy, z tytułu którego obowiązkowo podlegają ubezpieczeniu społecznemu, a także osób podejmujących działalność gospodarczą na własny rachunek. Warunek ten nie dotyczy natomiast uprawnionych do renty stałej, choć podstawową przesłanką do jej otrzymania jest również długotrwała niezdolność do pracy.

Wprowadzenie tylko w stosunku do osób pobierających okresowe renty inwalidzkie warunku, sprowadzającego się w istocie do zakazu podejmowania działalności powodującej objecie innym ubezpieczeniem społecznym nie narusza zasady sprawiedliwości społecznej określonej w art. 2 Konstytucji RP oraz zasady równości ustanowionej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie bowiem z ogólną koncepcją ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie ma możliwości wprowadzenia podwójnego ubezpieczenia ani też - z wyjątkami - wyboru ubezpieczenia. Uregulowanie takie jest uzasadnione celem i funkcją renty okresowej. Ma on doprowadzić do rehabilitacji i powrotu do pracy.

Trybunał Konstytucyjny zgodził się ze zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, że art. 25 ust. 2 ustawy w zakresie, w jakim wyłącza on możliwość doliczenia do liczby lat, od której zależy wysokość części składkowej emerytury (renty) okresów działalności kombatanckiej, działalności równorzędnej z ta działalnością, a także okresy zaliczane do okresów tej działalności oraz okresy podlegania represjom wojennym i okresu powojennego, określone w przepisach ustawy o kombatantach, a także okresów służby w Wojsku Polskim i w organach państwowych jest niezgodny z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz równości.

Pominięcie w wymiarze części składkowej emerytury (renty) rolniczej okresów działalności kombatanckiej i uczestnictwa w ruchu oporu oraz okresów pełnienia służby, za które nie jest płacona składka ubezpieczeniowa, lecz które to okresy we wszystkich pozostałych systemach - z uwagi na swój szczególny charakter - traktowane są jako okresy składkowe, mające wpływ na prawo do świadczeń, jak i na wysokość emerytur i rent, narusza art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji. Nie ma uzasadnienia sposób przyjęcia w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników konstrukcji wysokości emerytur i rent z podziałem na część składkową (art. 2) i cześć uzupełniającą (art. 26). Różnicowanie kombatantów ze względu na rodzaj czynności zawodowej poprzez niewliczanie do części składkowej emerytur i rent rolniczych okresów wymienionych w art. 25 ust. 2 pkt 1-3 ustawy jest niezgodne z zasadą równości - orzekł Trybunał.

Orzeczenie jest prawomocne i ostateczne, a jego sentencja podlega publikacji w Dzienniku Ustaw.>


Komunikat prasowy  przed  rozprawą

W dniu 30 maja 2000 roku o godz. 10.00 odbędzie się publiczna rozprawa przed Trybunałem Konstytucyjnym. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o stwierdzenie, czy przepis art. 22 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz przepis art. 25 ust. 2 tej ustawy są niezgodne z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Przepis art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi, że renta inwalidzka rolnicza przysługuje ubepieczonemu, który jest długotrwale niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Decydujące znaczenie ma stwierdzenie niezdolności do pracy w konkretnym gospodarstwie rolnym ubezpieczonego. Renta inwalidzka rolnicza z zasady ma charakter okresowy. Jako rentę stałą przyznaje się ją wtedy, jeżeli ubezpieczony osiągnął wiek o 5 lat niższy od wieku emerytalnego lub jeżeli niezdolność do pracy jest stała (art. 22 ust. 1). U podstaw tej regulacji leży założenie, że rolnik powinien być rehabilitowany (leczniczo i zawodowo) i po odzyskaniu zdolności powrócić do pracy. Rolnicy z chwilą podjęcia zajęć zarobkowych związanych z obowiązkiem ubezpieczenia społecznego tracą prawo do okresowej renty inwalidzkiej. Dotyczy to przede wszystkim osób podejmujących zatrudnienie w ramach stosunku pracy, z tytułu którego obowiązkowo podlegają ubezpieczeniu społecznemu (niezależnie od wymiaru czasu pracy) z dniem podjęcia zatrudnienia. Warunek ten nie dotyczy natomiast uprawnionych do renty stałej, choć podstawową przesłanką do jej otrzymania jest również długotrwała niezdolność do pracy. Wprowadzenie tylko w stosunku do osób pobierających okresowe renty inwalidzkie warunku sprowadzającego się w istocie do zakazu podejmowania działalności powodującej objęcie innym ubezpieczeniem społecznym narusza - zdaniem Rzecznika - konstytucyjne zasady: sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) oraz równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Z konstytucyjnymi zasadami sprawiedliwości społecznej oraz równości jest niezgodny - według Rzecznika Praw Obywatelskich - również przepis art. 25 ust. 2 ustawy w zakresie, w jakim wyłącza on możliwość doliczenia do liczby lat, od której zależy wysokość części składkowej emerytury lub renty okresów działalności kombatanckiej, działalności równorzędnej z tą działalnością, a także okresów zaliczanych do okresów tej działalności oraz okresów podlegania represjom wojennym i okresu powojennego, określonych w przepisach ustawy o kombatantach, a także okresów służby w Wojsku Polskim i w organach państwowych. Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że pominięcie w wymiarze części składkowej emerytury (renty) rolniczej okresów działalności kombatanckiej i uczestnictwa w ruchu oporu oraz okresów pełnienia służby, za które nie jest płacona składka ubezpieczeniowa, lecz które to okresy we wszystkich pozostałych systemach - z uwagi na swój szczególny charakter - traktowane są jako okresy składkowe, mające wpływ na prawo do świadczeń, jak i na wysokość emerytur i rent narusza przepisy art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.