Komunikat prasowy po rozprawie w sprawie konstytucyjności przepisów o warunkach stanowiących podstawę realizacji postępowania oddłużeniowego w przedsiębiorstwach górniczych; zasady kształtowania przyrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w latach 1999-2002 dla pracowników zatrudnionych w zakładach górniczych realizujących postępowanie oddłużeniowe

Trybunał Konstytucyjny po rozpatrzeniu w dniu 7 grudnia 1999 r. Na publicznej rozprawie połączonych wniosków Wolnego Związku Zawodowego "Sierpień 80", Konfederacji Związków Zawodowych Górnictwa w Polsce i Porozumienia Związków Zawodowych "Kadra" orzekł, że przepisy:

- art. 8 ust. 2 pkt 1 i art. 37 w związku z art. 36 ustawy z dnia 26 listopada 1998 roku o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych,

- art. 4 ust. 7 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 roku o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw

nie naruszają Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Trybunał, rozpoznając połączone wnioski, nie dopatrzył się w zaskarżonych przepisach naruszenia przepisów Konstytucji RP. Sąd prawa, jakim jest Trybunał Konstytucyjny, nie rozpatruje politycznych przesłanek, którymi kieruje się ustawodawca stanowiąc prawo.

Zaskarżony art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych w związku z art. 4 ust. 7 ustawy z 16 grudnia 1994 roku o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw, jest konstytucyjny. Uznanie średniorocznego wskaźnika wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych, założonego na dany rok w projekcie ustawy budżetowej, został przyjęty przez ustawodawcę jako jeden z enumeratywnie wyliczonych warunków restrukturyzacji finansowej branży. Wbrew temu, co przyjęli wnioskodawcy, przyjęcie wskaźnika z nieuchwalonej ustawy budżetowej nie jest wprowadzeniem nowego źródła prawa do polskiego systemu prawnego. Konstytucja RP wyczerpująco wymienia w art. 87 źródła prawa. W analizowanym przypadku źródłem prawa jest nie nieuchwalony jeszcze projekt ustawy budżetowej lecz art. 4 ust. 7 powołanej wyżej ustawy. Przyjęcie wskaźnika wzrostu płac w oparciu o taką przesłankę jest, zdaniem Trybunału, próbą wiążącego i obiektywnego ustalenia możliwego wzrostu płac w sektorze. Tak więc uznanie zaskarżonego przez wnioskodawców art. 4 ust. 7 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 roku o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw w brzmieniu nadanym przez art. 52 ustawy z dnia 26 listopada 1998 roku o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych za niezgodny z art. 7, 87 i 88 Konstytucji RP jest nieuzasadnione. Podniesienie wynagrodzeń jest możliwe jedynie w szczególnych warunkach wynikających z poprawy wyniku finansowego netto przedsiębiorstwa górniczego. Ograniczenie to nie narusza ani praw związkowych, ani też nie czyni z pracowników branży górniczej grupy poszkodowanej w świetle zasady sprawiedliwości społecznej. Trybunał podkreślił, że właśnie wzrost wynagrodzeń, przy szczególnie trudnej sytuacji finansowej branży mógłby być przykładem naruszenia zasady sprawiedliwości. Ponieważ uregulowanie to nie różnicuje wewnętrznie pracowników górnictwa węgla kamiennego, to nie stanowi ono z górników branży poszkodowanej.

Zaskarżony przepis art. 37 w związku z art. 36 ustawy z 26 listopada 1998 roku o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych jest zgodny z Konstytucją RP. Przyznanie przedsiębiorstwom górniczym podlegającym restrukturyzacji finansowej prawa do zrzeczenia się na rzecz gminy górniczej, za jej zgodą, własności lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości nieprodukcyjnej jest tylko doprecyzowaniem istniejącego już prawa. Przedsiębiorstwa górnicze bowiem, jako właściciele tego majątku, mogą nim swobodnie dysponować. Majątek ten jako własność przedsiębiorstwa górniczych nie jest "własnością zbiorową" ogółu zatrudnionych, chociażby to oni przyczynili się do jego powstania. Dlatego też nie mają oni prawa do dysponowania nim, ani też decydowania o jego losie.

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jest ostateczne.

Komunikat prasowy przed  rozprawą

W dniu 7 grudnia o godzinie 10 Trybunał Konstytucyjny rozpatrzy połączone wnioski Wolnego Związku Zawodowego "Sierpień 80", Konfederacji Związków Zawodowych Górnictwa w Polsce i Porozumienia Związków Zawodowych "Kadra".

Wolny Związek Zawodowy "Sierpień 80" i Porozumienie Związków Zawodowych "Kadra" wniosły o uznanie, że przepis art. 8 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 roku o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych, w części dotyczącej warunków stanowiących podstawę realizacji postępowania oddłużeniowego w przedsiębiorstwach górniczych jest niezgodny z art. 2, art. 7, art. 9, art. 32 ust. 1 i 2, art. 59 ust. 4 i art. 88 Konstytucji RP.

Konfederacja Związków Zawodowych Górnictwa w Polsce wniosła o stwierdzenie, że przepis art. 4 ust. 7 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 roku o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw jest niezgodny z art. 2, art. 9, art. 32 i art. 54 ust. 4 Konstytucji RP oraz ratyfikowanymi Konwencjami MOP Nr 98 i 111, poprzez naruszenie zasad sprawiedliwości społecznej, równości oraz niedyskryminacji, polegające na odmiennym, mniej korzystnym niż dla ogółu zatrudnionych uregulowaniu zasad kształtowania przyrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w latach 1999-2002 dla pracowników zatrudnionych w zakładach górniczych realizujących postępowanie oddłużeniowe oraz art. 7, 87 i 88 Konstytucji RP, poprzez uznanie projektu ustawy budżetowej za źródło prawa.

Ustawa z 26 listopada 1998 roku o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych wprowadza, zdaniem związków zawodowych, uregulowanie sprzeczne z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa i prawem do równego traktowania przez władze publiczne, ponieważ za warunek postępowania oddłużeniowego, określonego w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych w związku z art. 4 ust. 6 i 7 ustawy z 16 grudnia 1994 roku o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw, uznaje nie przekroczenie w latach 1999-2002 przyrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia średniorocznego wskaźnika wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych, założonego na dany rok w projekcie ustawy budżetowej. Wyższe wynagrodzenia są możliwe jedynie w szczególnych warunkach wynikających z poprawy wyniku finansowego netto przedsiębiorstwa górniczego. Rozwiązanie takie jest, według skarżących, sprzeczne z zasadami wyrażonymi w art. 7 i 87 Konstytucji RP, ponieważ uznaje za źródło prawa projekt ustawy budżetowej, tym samym narusza zasadę działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP). Z kolei art. 24 ust. 2 ustawy o komercjalizacji i prywatzacji przedsiębiorstw państwowych wprowadza umorzenie z mocy prawa wierzytelności przedsiębiorstw państwowych, komercjalizowanych z konwersją wierzytelności wobec budżetu państwa i składek na fundusze celowe w części stanowiącej 70% tych wierzytelności z dniem rejestracji. Według wnioskodawców rozwiązanie przyjęte w art. 8 ust. 2 pkt. 1 ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego (...) jest sprzeczne z zasadą równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zaskarżone rozwiązania ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw zmieniają Ponadzakładowy Układ Zbiorowy Pracy Pracowników Górnictwa, co, według wnioskodawców, stanowi naruszenie ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską Konwencji Nr 89 Międzynarodowej Organizacji Pracy. Naruszone zostały tym samym postanowienia art. 7, art. 9 i art. 59 ust. 4 konstytucji. Stanowi to także naruszenie praw wyrażonych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz Konwencji Nr 111 MOP.

Zaskarżone przepisy stanowią, iż przedsiębiorstwo górnicze jest obowiązane współdziałać z gminami górniczymi w celu zagospodarowania majątku nieprodukcyjnego kopalń. Majątek ten powstał ze składek pracowników przedsiębiorstw górniczych i dlatego pracowników należy uznać za zbiorowych właścicieli mienia nieprodukcyjnego. Umożliwienie przez przepisy zaskarżonej ustawy nieodpłatnego przejęcia przez gminy górnicze mienia uznanego przez przedsiębiorstwa górnicze za niepotrzebne jest, zdaniem skarżących, działaniem bezprawnym i stanowi naruszenie przywołanych wyżej zasad konstytucji.