Komunikat prasowy po wyroku w sprawie przepisu określającego zasady wypłat zwaloryzowanych udziałów członkowskich w spółdzielniach

Przepis art. 1 ustawy z 16 lipca 1998 roku o zmianie ustawy o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach i zmianie niektórych ustaw, w zakresie, w jakim wprowadził on do art. 5 ust. 1 ustawy z 30 sierpnia 1991 roku o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach i zmianie niektórych ustaw zdanie "Ustalone w nim terminy stosuje się bez względu na datę ustania członkostwa" - jest niezgodny z konstytucyjną zasadą ochrony słusznie nabytych praw majątkowych - orzekł 13 kwietnia Trybunał Konstytucyjny . Trybunał jednocześnie orzekł, że zaskarżony przepis nie jest niezgodny z konstytucyjną zasadą równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP).

Trybunał uznał, że zaskarżony przepis naruszył konstytucyjną zasadę ochrony słusznie nabytych praw majątkowych (art. 2 w związku z art. 64 ust.2 Konstytucji RP) przez to, że ogranicza on prawo do wypłaty kwot udziałów przeniesionych z funduszu zasobowego spółdzielni w odniesieniu do tych byłych członków spółdzielni, którzy nabyli to prawo przed zmianami statutów spółdzielni dokonanymi na podstawie nowelizacji ustawy o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach i zmianie niektórych ustaw z 1994 roku.

Komunikat prasowy  przed  rozprawą

13 kwietnia Trybunał Konstytucyjny rozpatrzy wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie konstytucyjności przepisu art. 1 ustawy z 16 lipca 1998 roku o zmianie ustawy o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach i zmianie niektórych ustaw.

W związku z inflacją w latach 1989-1990 udziały członkowskie w spółdzielniach utraciły realną wartość. W związku z tym 30 sierpnia 1991 roku Sejm uchwalił ustawę o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach i o zmianie niektórych ustaw, która stanowiła, że spółdzielnie, z wyłączeniem spółdzielni mieszkaniowych, mogą dokonywać waloryzacji udziałów członkowskich za okres lat 1944-1990, przez przeniesienie na fundusz udziałowy części funduszu zasobowego. Uchwałę w tej sprawie mogło podjąć Walne Zgromadzenie. Kwoty udziałów przeniesione z funduszu zasobowego nie mogły być jednak wypłacone przed upływem 5 lat od daty uchwały Walnego Zgromadzenia. Zgodnie z nowelizacja ustawy - Prawo spółdzielcze z 1997 roku kwoty udziałów są wypłacane na zasadach i w terminach określonych w statucie spółdzielni. Powstał jednak problem, czy prawo do wypłat kwot udziałów mają osoby, których członkostwo w spółdzielni ustało przed zmianami statutów spółdzielni w 1997 roku. Spółdzielnie z reguły odmawiały wypłat, w związku ze zmianą statutów. W związku z tą sytuacją Sejm uchwalił w 1998 roku zaskarżoną ustawę, która stanowi, że kwoty udziałów przeniesione z funduszu zasobowego nie mogą być wypłacone przed upływem 5 lat od dnia zmiany statutu, a ustalone w nim terminy stosuje się bez względu na datę ustania członkostwa. Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich zmiana ta pozbawia byłych członków spółdzielni praw słusznie nabytych na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów. Część byłych członków spółdzielni otrzymało jednak swoje zwaloryzowane udziały, bądź na podstawie wyroku sądu, bądź w wyniku uznania ich praw przez spółdzielnie. Dlatego Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że zaskarżony przepis ustawy z 16 lipca 1998 roku narusza konstytucyjne zasady - demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) oraz ochrony prawa do własności i innych praw majątkowych (art. 64 Konstytucji RP).