10 listopada Trybunał Konstytucyjny ogłosił wyrok w sprawie z
wniosku grupy posłów na Sejm RP o stwierdzenie niekonstytucyjności przepisów
art. 1 ust. 2, art. 4, art. 6 ust. 1 i 2, art. 7, art. 17, art. 20, art.
28, art. 30, art. 21 ust. 2, art. 37 i art. 38 ustawy z 11 kwietnia 1997
roku o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub
współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne.
Rozprawa Trybunału Konstytucyjnego w tej sprawie odbyła się 28 października
1998 roku.
Zdaniem Wnioskodawcy zaskarżone przepisy w rażący sposób naruszają zasady
konstytucyjne, gdyż między innymi:
Zawarte w ustawie z 11 kwietnia 1997 roku zobowiązanie do złożenia
oświadczenia dotyczącego pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa
prowadzi do "samooskarżenia się", co narusza konstytucyjną zasadę
demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) i jest niezgodne
ze standardami państwa prawnego ustanawiających prawo oskarżonego do wolności
od przymusu zeznawania przeciwko sobie lub przymusu przyznania się do winy;
Ustawa ta nie określa form i zakresu współdziałania z organami bezpieczeństwa
podlegającego ujawnieniu, co uniemożliwia dokonanie właściwej oceny przez
osobę składającą oświadczenie. Brak spójnego i jednoznacznego zdefiniowania
instytucji "współpracy" sprzeczne jest z zasadą nullum crimen
sine lege oraz daje organowi państwowemu uprawnienie do wkraczania w sferę
praw i wolności obywatelskich. Takie unormowanie narusza konstytucyjną
zasadę demokratycznego państwa prawnego;
Powołanie przez ustawę pozakonstytucyjnego organu - Rzecznika Interesu
publicznego oraz jego zastępców i przyznanie im praw strony w postępowaniu
przed Sądem Lustracyjnym oraz brak określenia reguł ich obowiązujących
narusza konstytucyjne zasady - demokratycznego państwa prawnego, praworządności,
sądowego wymiaru sprawiedliwości, prawa do obrony, prawa do rzetelnej procedury
(art. 2, art. 7, art. 175, art. 42 ust. 2, art. 45 Konstytucji RP);
Użyte w ustawie sformułowanie, że do osoby lustrowanej mają zastosowanie
przepisy dotyczące oskarżonego narusza konstytucyjną zasadę domniemania
niewinności (art. 42 ust. 3 Konstytucji RP); . . Ustawa, przewidując wyłącznie
publikację orzeczeń stwierdzających niezgodność z prawdą oświadczenia osoby
lustrowanej narusza konstytucyjne zasady równości wobec prawa, demokratycznego
państwa prawnego (art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP);
Ustawa wprowadza zmiany w ustawach - Ordynacja wyborcza do Senatu Rzeczypospolitej
Polskiej i Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. Zmiany
te rozszerzyły przypadki wygaśnięcia mandatu senatorskiego i poselskiego.
Tym samym rozszerzony został krąg osób, którym nie przysługuje bierne prawo
wyborcze o nową kategorię, nie wymienioną w art. 62 ust. 2 Konstytucji
RP. Narusza to konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego (art.
2 Konstytucji RP);
Osoby, które na podstawie ustawy są odbiorcami oświadczeń dotyczących
współpracy, pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa nie zostały
ustawowo upoważnione do uzyskania dostępu do informacji objętych klauzulą
"tajne po wypełnieniu", co narusza obywatelskie prawo i obowiązek
zachowania tajemnicy państwowej oraz powszechne obywatelskie prawo do dostępu
do dokumentów i zbiorów danych (art. 51 ust. 3 i art. 61 ust. 3 Konstytucji
RP).
Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:
1/ Art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 roku o ujawnieniu
pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi
w latach 1944 - 1990 osób pełniących funkcje publiczne (Dz.U. Nr 70,
poz. 443; zm.: Nr 88, poz. 554) nie jest niezgodny z art. 2 i art. 32
ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
2/ Art. 4 wyżej powołanej ustawy rozumiany jako obejmujący współpracę,
dla której stwierdzenia nie wystarczy samo wyrażenie woli współdziałania
z organami wymienionymi w tym przepisie, lecz konieczne są także faktyczne
działania świadomie urzeczywistniające podjętą współpracę, nie jest niezgodny
z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
3/ Art. 4 powołanej ustawy nie jest niezgodny z art. 82 i art. 85
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
4/ Art. 6 powołanej ustawy nie jest niezgodny z art. 2 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej.
5/ Art. 7 ust. 1 punkty: 1, 2 i 11 powołanej ustawy nie jest niezgodny
z art. 2, art. 7, art. 31 ust. 3, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 i 2, art.
51 ust. 2 i 3 oraz art. 61 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
6/ Art. 20 powołanej ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że do osoby
lustrowanej mają zastosowanie przepisy dotyczące oskarżonego w postępowaniu
karnym, rozumiany jako zapewniający gwarancje procesowe, jest zgodny z
zasadą demokratycznego państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej.
7/ Art. 27 ust. 2 pkt. 2 lit. b) powołanej ustawy jest niezgodny
z wyrażoną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą demokratycznego
państwa prawnego przez to, że dopuszcza możliwość wznowienia na niekorzyść
osoby lustrowanej postępowania lustracyjnego zakończonego prawomocnym orzeczeniem,
bez określenia terminu w jakim wznowienie takie może nastąpić.
8/ Art. 28 powołanej ustawy nie jest niezgodny z art. 2, art. 30
i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
9/ Art. 30 powołanej ustawy rozumiany jako powodujący skutki prawne
w stosunku do funkcji publicznych wyczerpująco wymienionych w art. 7 ust.
1 ustawy, o których powierzenie lub dalsze sprawowanie ubiega się osoba
lustrowana, nie jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej.
10/ Art. 36 pkt. 3 ustawy jest niezgodny z art. 127 ust. 3 w związku
z art. 62 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że bez
zachowania warunków przewidzianych w tych przepisach Konstytucji pozbawia
kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej biernego prawa wyborczego.
11/ Art. 37 i art. 38 ustawy nie są niezgodne z art. 62 ust. 2 i
art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponadto Trybunał Konstytucyjny postanowił na podstawie art. 39 ust.
2 w związku z art. 39 ust. 1 pkt. 1) ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o
Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643) , uznając wydanie
orzeczenia za zbędne, umorzyć postępowanie w zakresie:
1) dotyczącym stwierdzenia zgodności art. 17 ustawy z dnia 11 kwietnia
1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa
lub współpracy z nimi w latach 1944 - 1990 osób pełniących funkcje publiczne
(Dz.U. Nr 70, poz. 443; zm.: Dz.U. Nr 88, poz. 554) z art. 2 i art.
45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
2) dotyczącym stwierdzenia zgodności art. 21 ust. 2 wyżej powołanej
ustawy z art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.